Pełny słownik sumeryjsko-akadyjski

Tom VII F — ćwiczenia paleograficzne

Część 4: rozpoznawanie znaków w różnych epokach

1. Cel ćwiczeń

Paleografia nie polega na zapamiętaniu jednego „obrazka” znaku. Należy rozpoznawać:

• układ klinów;
• proporcje znaku;
• położenie znaków względem siebie;
• styl epoki;
• funkcję znaku w zdaniu;
• różnicę między logogramem i sylabogramem.

Poniższe ćwiczenia są tekstowe. Do pracy ze zdjęciami należy używać tablic paleograficznych dla konkretnej epoki.

2. Ćwiczenie AN / DINGIR

Możliwe funkcje

AN

Może oznaczać:

1. niebo — an;
2. bóg — dingir;
3. determinatyw przed imieniem bóstwa;
4. sylabę an.

Przykłady

an-ki = niebo i ziemia
dInanna = Inanna
DINGIR-MEŠ = bogowie

Pytanie

Jeśli znak AN stoi bezpośrednio przed imieniem Inanna, jaka jest jego funkcja?

Odpowiedź: determinatyw boskości; nie wymawia się go.

3. Ćwiczenie KI

Możliwe funkcje

KI

Może oznaczać:

• ziemię;
• miejsce;
• krainę;
• część nazwy świata podziemnego;
• element nazwy miasta.

Przykłady

ki = ziemia
an-ki = niebo i ziemia
ki-gal = wielka ziemia / podziemie

Pytanie

Dlaczego KI-GAL nie zawsze tłumaczymy jako „wielka ziemia”?

Odpowiedź: w kontekście świata zmarłych oznacza „świat podziemny” lub „wielką krainę zmarłych”.

4. Ćwiczenie E2

Funkcje

E2

Może oznaczać:

• dom;
• świątynię;
• siedzibę boga;
• instytucję gospodarczą;
• element nazwy świątyni.

Przykłady

E2-KUR = Dom Góry
E2-AN-NA = Dom Nieba
E2-ABZU = Dom Apsu

Pytanie

Czy E2-KUR oznacza zwykły dom na górze?

Odpowiedź: nie. Jest to nazwa świątyni Enlila, „Dom Góry”.

5. Ćwiczenie DUMU

Funkcje

DUMU

Może oznaczać:

• syna;
• dziecko;
• potomka;
• młodego człowieka;
• element genealogii.

Przykład

DUMU Ubara-Tutu

Przekład:

„Syn Ubara-Tutu”.

Odczyt akadyjski

W tekście akadyjskim ten sam logogram może być odczytany jako:

māru Ubara-Tutu

6. Ćwiczenie LUGAL

Budowa

LU2 + GAL

LU2 = człowiek
GAL = wielki

Przekład

„Król”, dosłownie „wielki człowiek”.

Odczyt akadyjski

šarru

Pytanie

Czy w akadyjskiej transliteracji zawsze zapisujemy LUGAL jako lugal?

Odpowiedź: nie. Jeśli jest to akadyjski tekst zapisany logogramem, odczyt może brzmieć šarru.

7. Ćwiczenie GIDIM

Funkcje

GIDIM

Może oznaczać:

• ducha zmarłego;
• cień osoby;
• istotę związaną z grobem;
• ducha niespokojnego, jeśli kontekst mówi o powrocie.

Odczyt akadyjski

etemmu

Pytanie

Czy każdy GIDIM oznacza złego demona?

Odpowiedź: nie. GIDIM to przede wszystkim duch zmarłego; demon może być oddzielnym terminem.

8. Ćwiczenie NINDA

Znaczenia

NINDA = chleb, jedzenie

Akadyjski: akalu.

Konteksty

• posiłek;
• racja robotnika;
• ofiara dla bogów;
• ofiara dla zmarłych;
• chleb w opowieści o potopie.

Przykład

ninda a = chleb i woda

9. Ćwiczenie KAŠ

Znaczenie

KAŠ = piwo

Akadyjski: šikāru.

Kontekst

W „Dialogu pesymizmu” piwo może być źródłem radości i powodem utraty rozumu. W rytuale może być ofiarą.

10. Ćwiczenie UDU i GUD

UDU

UDU = owca
immeru = owca po akadyjsku

GUD

GUD = wół / byk
alpum = wół po akadyjsku

Pytanie

Dlaczego nie należy tłumaczyć obu znaków jako „zwierzę”?

Odpowiedź: każdy wskazuje inną kategorię gospodarczą, ofiarną i literacką.

11. Ćwiczenie IM

Znaczenia

IM = glina

Akadyjski: ṭīdu.

Konteksty

• tabliczka;
• glina do stworzenia człowieka;
• cegła lub materiał budowlany;
• glina jako materia kosmiczna.

Przykład

„Nintu zmieszała glinę z ciałem i krwią boga”.

12. Ćwiczenie ZI i ZU

ZI

ZI = życie, duch, oddech

ZU

ZU = znać, wiedza

Pytanie

Czy podobne brzmienie oznacza, że znaki są takie same?

Odpowiedź: nie. Są to różne znaki i różne pola znaczeń.

13. Ćwiczenie IMIN

Znaczenie

IMIN = siedem

Przykład

an-imin-bi ki-imin-bi

Przekład

„Niebios jest siedem, ziem jest siedem”.

Uwaga paleograficzna

Znak liczby siedem może mieć różny kształt w tekstach archaicznych, sumeryjskich, starobabilońskich i późnych. Odczyt wymaga porównania z tabelą liczbową danej epoki.

14. Ćwiczenie: odczyt niepewny

Zapis wydawcy

⸢AN⸣-imin-bi [KI]-imin-bi

Znaczenie oznaczeń

• AN zachowany częściowo;
• KI uzupełnione na podstawie paraleli;
• IMIN i BI zachowane.

Przekład

„[Niebios] jest siedem, [ziem] jest siedem”.

15. Ćwiczenie: znak w różnych funkcjach

Znak AN

16. Ćwiczenie: wybór przekładu

Słowo KUR

Możliwe przekłady:

1. góra;
2. kraina;
3. obce terytorium;
4. świat podziemny.

Zasada

• w opowieści o Etanie: zwykle „góra” lub „kraina górska”;
• w zejściu Inanny: „świat podziemny”;
• w wyrażeniu KUR-NU-GI4-A: „kraina bez powrotu”.

17. Ćwiczenie: rekonstrukcja z paraleli

Rękopis A

DUMU Ubara-Tutu

Rękopis B

dumu Ubara-Tutu-ke4

Wniosek

Oba rękopisy wskazują na relację:

„syn Ubara-Tutu”.

Różnica końcówki nie musi oznaczać różnicy fabuły; może wynikać z gramatyki, epoki albo szkoły skryby.

18. Zasady rozpoznawania epoki

Pismo archaiczne

• więcej znaków obrazkowych;
• mniej ustalonych wartości sylabicznych;
• częste teksty gospodarcze.

Pismo starobabilońskie

• znaki zwarte i ukośne;
• literatura szkolna;
• liczne kopie mitów i instrukcji.

Pismo nowoasyryjskie

• znaki wąskie i gęste;
• duże biblioteki;
• często teksty akadyjskie, astrologiczne i magiczne.

19. Karta ćwiczenia paleograficznego

Znak:
Możliwa nazwa:
Liczba klinów:
Układ: pionowy / poziomy / ukośny
Epoka:
Możliwe wartości:
Kontekst:
Odczyt wybrany:
Pewność:

Wzór

Znak: częściowo zachowany
Nazwa: AN (?)
Układ: zwarty, gwiazdowy
Epoka: starobabilońska (?)
Wartości: an / dingir
Kontekst: przed imieniem bogini
Odczyt: determinatyw d
Pewność: średnia

20. Podsumowanie części 37

Część 37 zawiera ćwiczenia z:

• AN, KI, E2, DUMU, LUGAL;
• GIDIM, NINDA, KAŠ, UDU, GUD;
• IM, ZI, ZU i IMIN;
• znaków uszkodzonych i rekonstruowanych;
• odczytu logogramu w tekście akadyjskim;
• rozpoznawania epoki;
• wyboru przekładu zależnie od kontekstu;
• porównania paralelnych rękopisów.

Następny etap może obejmować osobny katalog wszystkich znaków użytych w przygotowanych przekładach, z numeracją, wartościami, opisem i przykładami.