Pełny słownik sumeryjsko-akadyjski

Tom VII F — praca z konkretną tabliczką

Część 3: formularz fotografii, karta odczytu i wzorcowa analiza

1. Zasada pracy z tabliczką

Fotografia tabliczki nie jest jeszcze tekstem. Aby przygotować wiarygodny przekład, trzeba przejść przez kolejne etapy:

fotografia
→ orientacja tabliczki
→ opis stanu zachowania
→ podział na wiersze i kolumny
→ rozpoznanie znaków
→ transliteracja
→ ustalenie języka
→ analiza gramatyczna
→ porównanie z paralelami
→ przekład
→ komentarz

2. Formularz identyfikacyjny

1. Numer muzealny:
2. Kolekcja:
3. Miejsce przechowywania:
4. Miejsce znalezienia:
5. Data publikacji:
6. Materiał:
7. Wymiary:
8. Stan zachowania:
9. Język:
10. Rodzaj pisma:
11. Przybliżona epoka:
12. Gatunek tekstu:
13. Liczba kolumn:
14. Czy zachował się kolofon:
15. Literatura:

Przykład wypełnienia

Numer: nieznany
Kolekcja: nieznana
Materiał: glina
Stan: fragmentaryczny
Język: nieustalony
Pismo: klinowe
Epoka: nieustalona
Gatunek: prawdopodobnie literacki
Kolumny: jedna widoczna
Kolofon: brak

Wniosek: przy tak ograniczonych danych nie można jeszcze przypisać tabliczki do konkretnego mitu.

3. Formularz orientacji

Strona: awers / rewers / krawędź
Kierunek zapisu:
Liczba kolumn:
Liczba widocznych wersów:
Czy tekst przechodzi przez krawędź:
Czy tabliczka ma odłamaną górę:
Czy tabliczka ma odłamaną podstawę:

Wskazówki

awers i rewers mogą mieć różną krzywiznę;
kolumny mogą być bardzo wąskie;
na krawędzi może znajdować się dalszy ciąg wersu;
kolofon zwykle znajduje się na końcu, lecz nie zawsze jest zachowany.

4. Formularz stanu zachowania

Oznacz osobno

pęknięcia;
ubytki powierzchni;
odłamane narożniki;
starte kliny;
ślady wtórnego nacisku;
zabrudzenia;
rekonstrukcje muzealne;
znaki widoczne tylko w świetle bocznym.

Przykład opisu

„Awers zachowany w około 70 procentach. Lewa krawędź odłamana. Wersy 5–8 mają ubytki powierzchniowe, lecz zachowują części znaków. Rewers pęknięty pionowo; trzy wersy są nieczytelne”.

5. Formularz transliteracji

obv. i 1  ______________________________
obv. i 2  ______________________________
obv. i 3  ______________________________
obv. i 4  ______________________________
rev. i 1  ______________________________
rev. i 2  ______________________________

Zasady

wielkie litery — logogramy;
małe litery — odczyt sylabiczny lub słowo;
kropka — granica elementów znaku złożonego;
łącznik — elementy jednego słowa lub formy;
indeks dolny — numer odróżniający homofony;
nawiasy — uzupełnienia lub niepewność.

6. Karta pojedynczego znaku

Numer wersu:
Pozycja znaku:
Znak na fotografii:
Możliwa nazwa znaku:
Wartości:
Czy logogram:
Czy sylabogram:
Czy determinatyw:
Czy uszkodzony:
Odczyt wybrany:
Powód wyboru:
Pewność: wysoka / średnia / niska

Przykład

Wers: obv. i 1
Pozycja: 1
Znak: częściowo zachowany
Możliwa nazwa: AN
Wartości: an, dingir
Funkcja: logogram
Odczyt: an
Powód: paralela zawiera formułę an-imin-bi
Pewność: średnia

7. Karta słowa

Zapis:
Transliteracja:
Język:
Rdzeń:
Końcówki:
Znaczenie dosłowne:
Znaczenie w zdaniu:
Odpowiednik w drugim języku:

Przykład sumeryjski

Zapis: DUMU-GU10
Transliteracja: dumu-ĝu10
Język: sumeryjski
Rdzeń: dumu = syn
Końcówka: -ĝu10 = mój
Znaczenie: mój syn
Funkcja: wołacz
Przekład: „Mój synu!”

Przykład akadyjski

Zapis: DUMU
Odczyt: māru
Język: akadyjski
Znaczenie: syn
Przekład: „syn”

8. Karta wersu

Numer wersu:
Transliteracja:
Warianty:
Analiza słów:
Analiza gramatyczna:
Przekład dosłowny:
Przekład roboczy:
Uwagi:

Wzór: formuła siedmiu niebios

Numer: nieustalony
Transliteracja: an-imin-bi ki-imin-bi
Warianty: możliwe różnice zapisu w rękopisach
Analiza: an = niebo; ki = ziemia; imin = siedem; bi = ich/jest ich
Przekład dosłowny: „niebo-siedem-jego ziemia-siedem-jego”
Przekład roboczy: „Niebios jest siedem, ziem jest siedem”.
Uwagi: formuła nie zawiera wykazu nazw poziomów.

9. Wzorcowa karta sumeryjska

Tekst roboczy

dumu-ĝu10 inim ga-ra-ab-dug4

Transliteracja

dumu-ĝu10 inim ga-ra-ab-dug4

Analiza

dumu       syn
ĝu10        mój
inim       słowo
ga-ra-ab    do ciebie / w twoją stronę
dug4        mówić

Przekład dosłowny

„Mój synu, słowo skieruję do ciebie”.

Przekład polski

„Mój synu, pozwól, że skieruję do ciebie słowo”.

Pewność

Średnia, ponieważ dokładna wartość przedrostków zależy od rękopisu.

10. Wzorcowa karta akadyjska

Tekst

šuruppak ālu ša tīdûšu atta

Analiza

šuruppak    nazwa miasta
ālu         miasto
ša          które
tīdûšu      znasz je
atta        ty

Przekład

„Szuruppak — miasto, które dobrze znasz”.

Uwagi

Forma ša wprowadza zdanie względne. Końcówka -šu w tīdûšu oznacza „je/go”.

11. Wzorcowa karta tekstu uszkodzonego

Transliteracja

obv. i 3  [dumu]-ĝu10 x na-ri

Oznaczenia

[dumu] — uzupełnienie prawdopodobne;
ĝu10 — „mój”;
x — znak nieczytelny;
na-ri — element formuły „skierować słowo”.

Przekład

„[Mój synu], [ … ] pozwól, że skieruję do ciebie słowo”.

Nie wolno

zamieniać x na pewne słowo;
usuwać nawiasów;
przedstawiać przekładu jako pełnego tekstu.

12. Porównanie z paralelą

Rękopis A

an-imin-bi ki-imin-bi

Rękopis B

an-imin-bi ki-imin-bi

Wniosek

Identyczny zapis w dwóch rękopisach zwiększa pewność odczytu.

Wariant

an-imin-bi ki-imin-bi
an-imin ki-imin

Jeśli drugi rękopis nie ma końcówki -bi, należy podać wariant, lecz nie zakładać automatycznie, że jeden z tekstów jest błędny.

13. Jak opisać źródło przekładu

Przekład z jednej tabliczki

„Przekład wykonano z tabliczki BM …; zachowano ubytki i niepewne znaki”.

Przekład kompozytny

„Przekład wykonano z zestawienia kilku rękopisów; wersy uzupełnione z paralel oznaczono nawiasami”.

Przekład z wydania krytycznego

„Przekład oparto na transliteracji, aparacie krytycznym i przekładzie porównawczym; miejsca sporne oznaczono znakami zapytania”.

Przekład literacki

„Przekład płynny, bez pełnego odwzorowania luk i wariantów”.

14. Formularz do samodzielnego użycia

TYTUŁ / IDENTYFIKACJA:

Numer muzealny:
Kolekcja:
Miejsce znalezienia:
Okres:
Język:
Gatunek:

STRONA:
Awers/rewers/krawędź:
Kolumna:
Wers:

OBSERWACJA:
Stan gliny:
Ubytki:
Pęknięcia:
Czytelne znaki:

TRANSLITERACJA:

ANALIZA:

WARIANTY:

PRZEKŁAD DOSŁOWNY:

PRZEKŁAD ROBOCZY:

UWAGI:

BIBLIOGRAFIA:

15. Minimalny standard wiarygodnego tłumaczenia

Przekład powinien mieć:

identyfikację źródła;
numerację wersów;
transliterację;
informacje o lukach;
oznaczenie rekonstrukcji;
analizę języka;
przekład polski;
uwagi o wariantach;
informację, czy jest to przekład jednej tabliczki czy kompozytu.

16. Podsumowanie części 36

Część 36 zawiera praktyczny formularz do pracy z fotografią tabliczki:

opis identyfikacyjny;
orientację awersu i rewersu;
ocenę stanu zachowania;
kartę znaku, słowa i wersu;
wzór analizy sumeryjskiej;
wzór analizy akadyjskiej;
obsługę luk i wariantów;
opis źródła przekładu;
minimalny standard naukowej wiarygodności.

To kończy podstawowy przewodnik techniczny do odczytywania i tłumaczenia tabliczek. Kolejny etap może obejmować osobne ćwiczenia paleograficzne ze znakami w różnych epokach.