Gramatyka sumeryjsko-akadyjska
Tom VIII — odmiana i składnia
Część 1: zaimki, przypadki i podstawowe konstrukcje sumeryjskie
Uwaga. Jest to kolejny etap projektu. Sumeryjski i akadyjski są różnymi językami; nie należy tworzyć jednej wspólnej odmiany. W tej części opracowano przede wszystkim praktyczne schematy sumeryjskie potrzebne do czytania „Instrukcji Szuruppaka”, tekstów o stworzeniu i świata podziemnego.
1. Rzeczownik sumeryjski
Podstawowy schemat:
rdzeń + określenie + liczba + przypadek + zaimek dzierżawczy
Przykład
dumu-ĝu10-ra
dumu = syn
ĝu10 = mój
-ra = do / dla
„mojemu synowi”.
2. Zaimki osobowe
| Osoba | Forma praktyczna | Znaczenie |
|---|---|---|
| 1. pojedyncza | ĝe26-e | ja |
| 2. pojedyncza | za-e | ty |
| 3. pojedyncza | ne-e | on, ona |
| 1. mnoga | me-en-de3-en | my |
| 2. mnoga | za-en-ze2-en | wy |
| 3. mnoga | ene-ne | oni, one |
Formy różnią się zależnie od epoki i systemu transliteracji.
3. Zaimki dzierżawcze
| Końcówka | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| -ĝu10 | mój | dumu-ĝu10 — mój syn |
| -zu | twój | inim-zu — twoje słowo |
| -ni | jego, jej | dumu-ni — jego syn |
| -bi | jego, jej, ich | ki-bi — jego miejsce |
| -me | nasz / ich, zależnie od konstrukcji | e2-me — nasz dom |
| -ene | ich | dumu-ene — ich dzieci |
Przykłady
ama-ĝu10 = moja matka
abba-zu = twój ojciec
dumu-ni = jego syn
inim-bi = jego słowo
4. Przypadek absolutywny
Forma bez końcówki może być:
- podmiotem czasownika nieprzechodniego;
- dopełnieniem czasownika przechodniego;
- formą słownikową.
Przykład
dumu gen
„Syn idzie”.
dumu Šuruppak-e mu-du3
„Szuruppak zbudował syna” — przykład gramatyczny, choć sens wymaga kontekstu.
5. Ergatyw -e
Końcówka -e może wskazywać wykonawcę czasownika przechodniego w konstrukcji dokonanej.
Przykład
lugal-e e2 mu-du3
lugal-e = król jako wykonawca
e2 = dom
mu-du3 = zbudował
„Król zbudował dom”.
Uwaga
Nie każda końcówka -e ma funkcję ergatywną. Może mieć również inne zastosowania.
6. Przypadek dopełniacza -ak
Końcówka -ak oznacza przynależność.
Przykłady
dumu Šuruppak-ak
„syn Szuruppaka”.
e2 dingir-ak
„dom boga”.
Przed innym rzeczownikiem końcówka może ulec skróceniu lub zmianie fonetycznej.
7. Przypadek kierunku -ra
Końcówka -ra oznacza cel, adresata lub kierunek.
Przykłady
dumu-ra = synowi / do syna
Enki-ra = Enkiemu
lugal-ra = królowi
W instrukcji
dumu-ni-ra inim ri
„Skierować słowo do jego syna”.
8. Przypadek miejscownika -a
Końcówka -a może oznaczać miejsce lub relację.
Przykłady
kur-ra = w krainie / w górach
e2-a = w domu
uru-a = w mieście
Nie zawsze należy przekładać ją dosłownie jako „w”; czasem wyraża stan lub relację.
9. Przypadek ablativu -ta
Końcówka -ta oznacza źródło, oddalenie albo „z/od”.
Przykłady
kur-ta = z krainy
an-ta = z nieba
uru-ta = z miasta
W opowieści o potopie
Może opisywać wodę wypływającą „z” miejsca albo człowieka wychodzącego „z” miasta.
10. Przypadek komitatywny -da
Końcówka -da oznacza „z”, „razem z”, „przy pomocy”.
Przykłady
lugal-da = razem z królem
gud-da = z wołem
Enki-da = z Enkim
11. Przypadek terminatywny -še3
Końcówka -še3 oznacza kierunek ku czemuś.
Przykłady
uru-še3 = do miasta
e2-še3 = do domu
kur-še3 = ku krainie
12. Liczba mnoga
MEŠ
Najczęstszy element liczby mnogiej:
dingir-meš = bogowie
lugal-meš = królowie
dumu-meš = dzieci
HI.A
Może oznaczać wielość, różne rodzaje lub zestaw rzeczy.
Powtórzenie
Powtórzenie może oznaczać liczbę mnogą lub intensywność:
kikkiš kikkiš
„Trzcinowa ściano, trzcinowa ściano!”.
13. Czasownik nieprzechodni
Schemat
podmiot + czasownik
Przykład
dumu gen
„Syn idzie”.
Enki gub
„Enki stoi”.
14. Czasownik przechodni
Schemat
wykonawca-e + dopełnienie + czasownik
Przykład
lugal-e e2 mu-du3
„Król zbudował dom”.
Wariant literacki
Šuruppak-e dumu-ni-ra inim na-na-mu-un-ri-ri
„Szuruppak udzielał instrukcji swojemu synowi”.
15. Przedrostek modalny HE2
HE2- oznacza często „niech”, „oby”, „powinien”.
Przykład
he2-em-si-ak
„Niech to uczyni”, „powinien uważać”.
16. Przeczenie NU
NU oznacza „nie”, „brak” lub „nie powinien”.
Przykłady
nu-zu = nie znać
nu-ku4 = nie wejść
nu-gi4 = nie wracać
Złożenie
kur-nu-gi4-a
„Kraina, z której nie ma powrotu”.
17. Konstrukcja rozkazująca
W tekstach instrukcji występują formy zakazu i polecenia.
Przykłady przekładowe
nam-ba-e-zuh
„Nie powinieneś kraść”.
he2-em-si-ak
„Powinieneś uważać”.
Uwaga: dokładne rozbicie przedrostków wymaga krytycznej transliteracji danego rękopisu.
18. Czasowniki powtarzane
Powtórzenie czasownika może oznaczać:
- trwanie czynności;
- intensywność;
- iterację;
- styl literacki.
Przykład
ri-ri
Może wskazywać wielokrotne udzielanie, przekazywanie lub powtarzanie czynności.
19. Zdanie względne
W sumeryjskim zdanie względne może być oznaczone końcówkami i specjalnym szykiem.
Przykład funkcjonalny
lu2 inim zu-a
„człowiek, który zna słowa”.
W akadyjskim
Najczęściej używa się ša:
ālu ša tīdûšu
„miasto, które znasz”.
20. Przydawka i złożenie
Przykład
ki-gal
ki = ziemia
gal = wielka
„wielka ziemia”.
Przekład kontekstowy
„świat podziemny”.
Przydawka może poprzedzać lub następować po rzeczowniku zależnie od konstrukcji.
21. Ćwiczenie pełne
Tekst
dumu-ĝu10-ra inim ga-ra-ab-dug4
Analiza
dumu-ĝu10-ra mojemu synowi / do mojego syna
inim słowo
ga-ra-ab do ciebie
dug4 mówię / powiem
Przekład
„Mój synu, pozwól, że skieruję do ciebie słowo”.
22. Podsumowanie części 39
Część 39 obejmuje:
- zaimki osobowe i dzierżawcze;
- przypadki sumeryjskie;
- ergatyw;
- liczbę mnogą;
- czasownik przechodni i nieprzechodni;
- modalne HE2;
- przeczenie NU;
- zakazy i rozkazy;
- zdania względne;
- przydawki i złożenia;
- pełną analizę krótkiego wersu.
Następna część może obejmować odmianę akadyjskiego rzeczownika i czasownika z przykładami z „Atra-hasisa” i „Eposu o Gilgameszu”.