Gramatyka sumeryjsko-akadyjska

Tom VIII — odmiana i składnia

Część 2: rzeczownik i czasownik akadyjski

1. Rzeczownik akadyjski

Rzeczownik akadyjski może wyrażać:

• rodzaj;
• liczbę;
• przypadek;
• określenie dzierżawcze;
• zależność od innego rzeczownika.

Trzy podstawowe przypadki

2. Rzeczownik rodzaju męskiego

Šarru — król

Logogram: LUGAL.

Māru — syn

Logogram: DUMU.

3. Rzeczownik rodzaju żeńskiego

Aššatu — żona

Logogram: DAM.

Bēltu — pani

Logogram: NIN.

4. Status constructus

W konstrukcji zależności pierwszy rzeczownik traci część końcówki.

Przykład

bīt šarri

bītu = dom
šarru = król

„dom króla”.

Nie tłumaczymy tego jako „dom królowy” bez kontekstu.

Inny przykład

mār ilī

„syn boga”.

5. Przyimki akadyjskie

ANA

Znaczenie: do, dla, przeciw, w kierunku.

ana Gilgameš = do Gilgamesza

INA

Znaczenie: w, na, przez, za pomocą.

ina bīti = w domu
ina qāti = w ręku

IŠTU

Znaczenie: z, od, od czasu.

ištu āli = z miasta

ITTI

Znaczenie: z, razem z, przy.

itti ilī = razem z bogami

ELI

Znaczenie: nad, na, przeciw.

ADI

Znaczenie: aż do, dopóki.

6. Zaimki dzierżawcze

7. Czasownik akadyjski — osoba

Przykład: qabû — mówić.

Formy mogą różnić się w zależności od czasu, dialektu i typu czasownika.

8. Czas przeszły — preteritum

Czas przeszły opowiada o czynności dokonanej.

QABÛ — powiedzieć

iqbi = powiedział
iqbû = powiedzieli
aqbi = powiedziałem
taqbi = powiedziałeś

ALĀKU — iść

illik = poszedł
illikū = poszli
allik = poszedłem
tallik = poszedłeś

BANÛ — stworzyć, zbudować

ibni = zbudował / stworzył
ibnû = zbudowali
abni = zbudowałem
tabni = zbudowałeś

EPĒŠU — czynić, budować

epuš = uczynił / zbudował

NAŠÛ — nieść

išši = niósł

9. Czas teraźniejszy i niedokonany

Formy z przyrostkiem lub podwojeniem rdzenia mogą opisywać czynność trwającą, powtarzaną albo przyszłą.

QABÛ

iqabbi = mówi / będzie mówił

ALĀKU

illak = idzie / będzie szedł

BANÛ

ibanni = buduje / będzie budował

10. Bezokolicznik

Bezokolicznik może występować po czasowniku modalnym albo jako nazwa czynności.

epēšu = budować / czynić
alāku = iść
balāṭu = żyć
mātu = umrzeć

Przykład

lā alāku

„Nie iść”, „bez chodzenia”, zależnie od konstrukcji.

11. Rozkaz akadyjski

Czasownik epēšu

epuš = uczyń!, zbuduj!

Czasownik petû

peta = otwórz!

Czasownik našû

šūl = nieś!

Czasownik leqû

leq = weź!

Przykład z potopu:

„Zburz dom i zbuduj łódź!”.

12. Strona bierna

Akadyjski może zmieniać formę rdzenia, aby pokazać, że podmiot nie wykonuje czynności, lecz jej podlega.

Przykład

ibni = zbudował
ibbani = został zbudowany / jest budowany

Dokładna forma zależy od koniugacji i okresu.

13. Czasowniki przechodnie i nieprzechodnie

Przechodni

Gilgameš eleppa ibni

„Gilgamesz zbudował łódź”.

Nieprzechodni

Gilgameš illik

„Gilgamesz poszedł”.

W akadyjskim podmiot i dopełnienie rozpoznaje się przez przypadki oraz szyk.

14. Zdanie względne z ŠA

Tekst

ālu ša tīdûšu atta

Analiza

ālu       miasto
ša        które
tīdûšu    znasz je
atta       ty

Przekład

„Miasto, które dobrze znasz”.

15. Zdanie warunkowe z ŠUMMA

Tekst

šumma awīlum imāt

Analiza

šumma    jeśli
awīlum   człowiek
imāt     umrze

Przekład

„Jeśli człowiek umrze…”.

W tekstach omenowych zdanie warunkowe prowadzi do przepowiedni lub rytuału.

16. Przeczenie

UL

Zwykłe przeczenie zdania:

ul idû = nie wie

LĀ

Brak, zakaz, „bez”:

lā tāri = bez powrotu
lā mūtu = bez śmierci / nieśmiertelny, zależnie od tekstu

AJ

Niech nie, zakaz:

aj ibluṭ = niech nie przeżyje / niech nie żyje

17. Analiza wersu z Atra-hasisa

Tekst

mār Ubara-Tutu uqur bīta bini eleppa

Analiza

mār Ubara-Tutu = syn Ubara-Tutu
uqur            = zburz
bīta            = dom
bini            = zbuduj
eleppa          = łódź

Przekład

„Synu Ubara-Tutu, zburz dom i zbuduj łódź!”.

18. Analiza wersu z Gilgamesza XI

Tekst

šuruppak ālu ša tīdûšu atta

Przekład

„Szuruppak — miasto, które dobrze znasz”.

19. Analiza wersu o życiu

Tekst

balāṭa napišti

Możliwy przekład

„Ocal życie”.

Uwaga

W zależności od formy czasownika i przypadku może to znaczyć także „żyć”, „zachować życie” albo „ocalić istotę żywą”.

20. Tabela podstawowych form akadyjskich

21. Podsumowanie części 40

Część 40 obejmuje:

• odmianę rzeczowników akadyjskich;
• trzy podstawowe przypadki;
• status constructus;
• przyimki;
• zaimki dzierżawcze;
• osoby czasownika;
• czas przeszły i teraźniejszy;
• bezokolicznik i rozkaz;
• stronę bierną;
• zdania przechodnie i nieprzechodnie;
• zdania względne z ša;
• warunek z šumma;
• przeczenia ul, lā, aj;
• przykłady z „Atra-hasisa” i „Eposu o Gilgameszu”.

Następna część obejmie nieregularne czasowniki akadyjskie, formy imienne, liczebniki i pełną analizę gramatyczną wybranych wersów.