Gramatyka sumeryjsko-akadyjska

Tom VIII — odmiana i składnia

Część 3: czasowniki nieregularne, formy imienne, liczby i pełna analiza wersów

1. Czasowniki nieregularne

W akadyjskim niektóre czasowniki zmieniają samogłoski lub rdzeń. Dlatego nie można tworzyć ich form wyłącznie przez mechaniczne dodanie końcówki.

2. „Być” — bašû

Bašû

Znaczenie: być, istnieć, znajdować się, posiadać w konstrukcji z išû.

Formy:

ibašši       jest / istnieje
ibaššû       są / istnieją
ul ibašši    nie ma / nie istnieje

Przykład

ina āli ibašši

„Jest w mieście”.

W tekstach kosmologicznych

ilū qerbuššu ibaššū

„Bogowie byli w jego wnętrzu”.

3. „Mieć” — išû

Akadyjski często wyraża posiadanie przez konstrukcję:

X + išû

Przykład

mārīya išû

„Mam syna”, dosłownie „jest mój syn”.

Przeczenie

lā išû

„Nie ma”, „nie posiada”.

4. „Iść” — alāku

Formy podstawowe

alāku   iść
illik   poszedł
illak   idzie / będzie szedł
allik   poszedłem

Przykład

ana erṣeti illik

„Poszedł do ziemi / świata podziemnego”.

5. „Przyjść” — alāku

Ten sam rdzeń może oznaczać iść albo przychodzić. Kierunek wyznaczają przyimek i kontekst.

illik ana bīti = poszedł do domu
illik ištu bīti = odszedł z domu

6. „Mówić” — qabû

Formy

aqbi    powiedziałem
taqbi   powiedziałeś / powiedziałaś
iqbi    powiedział / powiedziała
niqbi   powiedzieliśmy
iqbû    powiedzieli

Tryb rozkazujący

qibī = powiedz!

Przykład

Uta-napišti ana Gilgameš iqbi

„Utnapisztim powiedział do Gilgamesza”.

7. „Widzieć” — amāru

Formy

īmur    zobaczył
a-mur    zobaczyłem, zależnie od okresu
amāru   widzieć

Przykład

īmur šamû

„Zobaczył niebo”.

8. „Wiedzieć” — idû

Formy

idû     wie
īde     wiesz
idû     wiedzieć / znać

Logogram: ZU.

Przykład

ālu ša tīdûšu atta

„Miasto, które dobrze znasz”.

9. „Brać” — leqû

Formy

ileqqe     bierze
ileq        weź!
ilqe        wziął

Logogram: ŠU-BA-AN-TI.

Przykład

„Przyjął wiadomość i rozpoczął budowę”.

10. „Przynosić” — wabālu

Formy

ubbal      niesie / przynosi
ibl         przyniósł, wariant zależny od rdzenia
wabālu     nieść, prowadzić

Logogram: IL2.

Przykład

„Przynieśli bitum i trzcinę”.

11. „Rodzic” i formy imienne

Ojciec — abu

abu       ojciec
abīya     mój ojciec
abūšu     jego ojciec
abūšunu   ich ojciec

Matka — ummu

ummu      matka
ummīya    moja matka
ummīšu    jego matka

Syn — māru

māru      syn
mārīya    mój syn
māru šarri syn króla
mār ilī    syn boga

Córka — mārtu

mārtu     córka
mārtīya   moja córka

12. Złożenie statusowe

Człowiek wolny

awīlum

Niewolnik

wardum

Niewolnica

amtum

Król

šarrum

Pan

bēlum

Końcówki -um, -im, -am zmieniają funkcję gramatyczną rzeczownika.

13. Liczebniki akadyjskie

Siedem

IMIN = sebû

W tekstach magicznych siedem może oznaczać także pełnię lub grupę uporządkowaną.

14. Liczba mnoga rzeczowników

Najczęstszy przyrostek akadyjski liczby mnogiej dla rodzaju męskiego to -ū.

ilum   = bóg
ilū     = bogowie
šarrum = król
šarrū   = królowie

Dla żeńskich rzeczowników występują formy z -ātu:

bēltum = pani
bēlātu = panie

15. Przymiotnik

Przymiotnik zgadza się z rzeczownikiem w rodzaju, liczbie i przypadku.

Wielki

rabû

Wielki bóg

ilum rabûm

„wielki bóg”.

Wielcy bogowie

ilū rabûtū

„wielcy bogowie”.

16. Konstrukcja „który” — ša

Przykład

ālu ša tīdûšu atta

„Miasto, które dobrze znasz”.

Zależność

bītu ša ilī

„dom, który należy do boga” albo „dom boga”, zależnie od konstrukcji.

17. Konstrukcja „ponieważ” i „gdy”

Enūma

Znaczenie: kiedy, gdy.

enūma ilū = kiedy bogowie

Kīma

Znaczenie: jak, tak jak.

kīma šēpi = jak stopa

Aššum

Znaczenie: ponieważ, z powodu.

aššum abūbi = z powodu potopu

18. Pełna analiza zdania o Utnapisztimie

Tekst

Uta-napišti ana Gilgameš iqbi

Analiza

Uta-napišti = podmiot, imię własne
ana          = do
Gilgameš     = adresat w bierniku/dativie
iqbi         = powiedział

Przekład

„Utnapisztim powiedział do Gilgamesza”.

19. Pełna analiza zdania o łodzi

Tekst

eleppa rabīta ibni

Analiza

eleppa = łódź jako dopełnienie
rabīta = wielką
ibni   = zbudował

Przekład

„Zbudował wielką łódź”.

20. Pełna analiza zdania o potopie

Tekst

abūbu erṣeta ušallal

Analiza

abūbu  = potop
erṣeta  = ziemię
ušallal = zniszczył / spustoszył

Przekład

„Potop spustoszył ziemię”.

21. Pełna analiza zdania o zmarłym

Tekst

etemmu ina erṣeti ušib

Analiza

etemmu    = duch zmarłego
ina        = w
erṣeti     = ziemi / świecie podziemnym
ušib       = zamieszkał / został osadzony

Przekład

„Duch zmarłego zamieszkał w świecie podziemnym”.

22. Zasada ostrożności

Formy akadyjskie są często zależne od:

• dialektu babilońskiego lub asyryjskiego;
• okresu historycznego;
• rodzaju czasownika;
• stanu zachowania tabliczki;
• zapisu logograficznego;
• kontekstu literackiego.

Dlatego przy niepewnym miejscu należy zapisać:

[odczyt niepewny]

zamiast przedstawiać rekonstrukcję jako pewny tekst.

23. Podsumowanie części 41

Część 41 obejmuje:

• nieregularne czasowniki akadyjskie;
• „być”, „mieć”, „iść”, „mówić”, „widzieć”, „wiedzieć”, „brać” i „przynosić”;
• odmianę ojca, matki, syna i córki;
• status człowieka wolnego, niewolnika, króla i pana;
• liczebniki akadyjskie;
• liczbę mnogą;
• przymiotniki;
• zdania względne, czasowe i przyczynowe;
• pełne analizy zdań o Utnapisztimie, łodzi, potopie i zmarłym.

Następna część obejmie ćwiczenia przekładowe od krótkiego wersu do całego fragmentu tabliczki.