Gramatyka sumeryjsko-akadyjska

Tom VIII — odmiana i składnia

Część 4: ćwiczenia przekładowe od wersu do fragmentu

1. Metoda ćwiczenia

Każdy fragment analizujemy w pięciu krokach:

1. transliteracja;
2. podział na słowa;
3. gramatyka;
4. przekład dosłowny;
5. przekład polski z komentarzem.

Nie należy zaczynać od literackiej interpretacji. Najpierw trzeba ustalić, co rzeczywiście może znajdować się w tekście.

2. Ćwiczenie A — „mój synu”

Tekst sumeryjski

dumu-ĝu10

Podział

dumu = syn
ĝu10  = mój

Przekład dosłowny

„Syn-mój”.

Przekład polski

„Mój synu!”.

Uwagi

Forma pełni funkcję wołacza. Polski przekład nie musi zachowywać kolejności „syn-mój”.

3. Ćwiczenie B — skierować słowo

Tekst

inim ga-ra-ab-dug4

Podział

inim       słowo
ga-ra-ab    do ciebie / ku tobie
dug4       mówić

Przekład

„Pozwól, że skieruję do ciebie słowo”.

Wariant

„Przemówię do ciebie”.

W przekładzie surowym lepiej zachować obraz „skierowania słowa”.

4. Ćwiczenie C — instrukcja starego człowieka

Tekst

na-rig5-ga abba nigi2-kal-la-am3

Analiza

na-rig5-ga       instrukcja / pouczenie
abba             ojciec / starzec
nigi2-kal-la     rzecz cenna
-am3             jest

Przekład

„Instrukcja starego człowieka jest cenna”.

Kontekst

W „Instrukcjach Szuruppaka” jest to uzasadnienie, dlaczego syn powinien słuchać ojca.

5. Ćwiczenie D — siedem niebios

Tekst

an-imin-bi ki-imin-bi

Analiza

an       niebo
imin     siedem
bi       ich / jest ich
ki       ziemia
imin     siedem
bi       ich / jest ich

Przekład

„Niebios jest siedem, ziem jest siedem”.

Uwaga

Nie należy dopisywać wykazu siedmiu poziomów, ponieważ nie ma go w tym wersie.

6. Ćwiczenie E — człowiek i glina

Tekst akadyjski

amēlu ina ṭīdi ibanni

Analiza

amēlu      człowiek
ina ṭīdi    z gliny
ibanni     został stworzony / zbudował, zależnie od formy

Przekład

„Człowieka stworzono z gliny”.

Uwaga

W pełnym „Atra-hasisie” trzeba uwzględnić także ciało, krew i rozum boga.

7. Ćwiczenie F — praca bogów

Tekst

dullu ilī dannu

Analiza

dullu = praca
ilī   = bogów
dannu = ciężka, wielka

Przekład

„Praca bogów była ciężka”.

8. Ćwiczenie G — rozkaz budowy łodzi

Tekst

uqur bīta bini eleppa

Analiza

uqur    zburz
bīta    dom
bini    zbuduj
eleppa  łódź

Przekład

„Zburz dom i zbuduj łódź”.

Wariant literacki

„Rozbierz dom; zbuduj statek”.

W projekcie surowym należy zachować „dom” i „łódź”, a wariant literacki oznaczyć osobno.

9. Ćwiczenie H — nasienie istot żywych

Tekst

šūlīma zēr napišāti kalāma

Analiza

šūlīma    umieść / wprowadź
zēr       nasienie, ziarno
napišāti  istoty żywe
kalāma    wszystkich

Przekład

„Wprowadź do łodzi nasienie wszystkich istot żywych”.

10. Ćwiczenie I — miasto Szuruppak

Tekst

šuruppak ālu ša tīdûšu atta

Analiza

šuruppak  Szuruppak
ālu       miasto
ša        które
tīdûšu    znasz je
atta      ty

Przekład

„Szuruppak — miasto, które dobrze znasz”.

11. Ćwiczenie J — duch zmarłego

Tekst

etemmu ina erṣeti ušib

Analiza

etemmu    duch zmarłego
ina        w
erṣeti     ziemi / świecie podziemnym
ušib       zamieszkał / usiadł

Przekład

„Duch zmarłego zamieszkał w świecie podziemnym”.

Wariant

„Duch zmarłego usiadł w ziemi”.

Wariant zależy od tłumaczenia czasownika wašābu.

12. Ćwiczenie K — chleb i woda

Tekst

ninda u mû

Analiza

ninda = chleb
u      = i
mû     = woda

Przekład

„Chleb i woda”.

Kontekst pogrzebowy

„Niech zmarły otrzyma chleb i wodę”.

Nie należy dopisywać czasownika, jeśli tabliczka go nie zawiera.

13. Ćwiczenie L — świat podziemny

Tekst

erṣet lā tāri

Analiza

erṣetu = ziemia / kraina
lā      = nie, bez
tāru    = wracać

Przekład

„Kraina, z której nie ma powrotu”.

14. Ćwiczenie M — wielcy bogowie

Tekst

ilāni rabûti

Analiza

ilāni = bogowie
rabûti = wielcy

Przekład

„Wielcy bogowie”.

Logogram

DINGIR-MEŠ GAL-MEŠ

15. Ćwiczenie N — woda życia

Tekst

mê balāṭi

Analiza

mê      wody
balāṭi  życia

Przekład

„Woda życia”.

Uwaga

Wyrażenie może oznaczać wodę przywracającą życie, ale nie musi oznaczać powszechnej nieśmiertelności.

16. Ćwiczenie O — siedem bram

Tekst funkcjonalny

šibû bābū

Analiza

šibû = siedem
bābū = bramy

Przekład

„Siedem bram”.

Kontekst

W „Zejściu Isztar” i „Zejściu Inanny” bramy są kolejnymi granicami świata podziemnego.

17. Ćwiczenie P — modlitwa

Tekst funkcjonalny

ina qāti ilī ašši

Analiza

ina qāti = w ręku / pod władzą
ilī      = boga
ašši     = podniosłem / niosłem

Przekład

„Podniosłem ręce do boga”.

Uwaga

Dokładny przekład zależy od formy czasownika. Formuła ilustruje konstrukcję modlitewną, nie zastępuje odczytu konkretnej tabliczki.

18. Ćwiczenie Q — pełny mini-fragment

Tekst

Uta-napišti ana Gilgameš iqbi:
šuruppak ālu ša tīdûšu atta.

Analiza

Uta-napišti   Utnapisztim
ana            do
Gilgameš       Gilgamesza
iqbi           powiedział
šuruppak       Szuruppak
ālu            miasto
ša            które
tīdûšu         znasz je
atta           ty

Przekład surowy

„Utnapisztim powiedział do Gilgamesza: «Szuruppak — miasto, które dobrze znasz»”.

Przekład literacki

„Utnapisztim rzekł do Gilgamesza: «Znasz przecież miasto Szuruppak»”.

19. Ćwiczenie R — fragment z instrukcji

Tekst roboczy

dumu-ĝu10 nam-ba-e-zuh

Przekład

„Mój synu, nie powinieneś kraść”.

Analiza

dumu-ĝu10 = mój synu
nam-ba      = nie powinieneś
zuh         = kraść

Uwaga

W pełnym wydaniu należy sprawdzić dokładną pisownię czasownika w konkretnym rękopisie.

20. Ćwiczenie S — fragment kosmologiczny

Tekst

an-ki mu-un-du3

Analiza

an-ki     niebo i ziemia
mu-un-du3 ustanowił / stworzył

Przekład

„Ustanowił niebo i ziemię”.

Wariant

„Stworzył niebo i ziemię”.

Wybór zależy od kontekstu opowieści o stworzeniu.

21. Ćwiczenie T — tekst uszkodzony

Transliteracja

[šuruppak] ālu [ša] tīdûšu x

Przekład

„[Szuruppak] — miasto, [które] znasz [ … ]”.

Zasada

Braki muszą pozostać widoczne. Nie wolno ich usunąć w wersji surowej.

22. Tabela ćwiczeń

23. Kontrola końcowa przekładu

Przed zapisaniem przekładu sprawdź:

1. Czy rozpoznano język?
2. Czy podano transliterację?
3. Czy logogramy są oznaczone?
4. Czy uwzględniono końcówki?
5. Czy forma czasownika jest określona?
6. Czy luki są widoczne?
7. Czy przekład literacki nie zastąpił wersji surowej?
8. Czy nie dopisano słów z innej kopii bez oznaczenia?
9. Czy nazwy bogów są zapisane konsekwentnie?
10. Czy podano poziom pewności?

24. Podsumowanie części 42

Część 42 zawiera ćwiczenia przekładowe od pojedynczego słowa do pełnego mini-fragmentu:

• formuły rodzinne;
• instrukcje;
• siedem niebios;
• stworzenie człowieka;
• pracę bogów;
• budowę łodzi;
• istoty żywe;
• Szuruppak i Utnapisztima;
• duchy zmarłych;
• chleb i wodę;
• świat podziemny;
• modlitwy;
• teksty uszkodzone;
• fragmenty kosmologiczne.

Następny etap może obejmować pełny indeks częstotliwości: które znaki i słowa występują w poszczególnych przygotowanych tekstach.