Pełny słownik sumeryjsko-akadyjski

Tom VII A — katalog znaków i wartości

Część 1: znaki podstawowe A–E

Cel słownika. Ten tom rozpoczyna pełny, wieloczęściowy słownik znaków pisma klinowego oraz słownictwa sumeryjsko-akadyjskiego. Każde hasło podaje znak Unicode, nazwę naukową, główne wartości, znaczenia, funkcję i przykład.

Ważne: wygląd znaku zmieniał się między epoką archaiczną, starosumeryjską, starobabilońską i nowoasyryjską. Znak Unicode jest wygodnym odpowiednikiem cyfrowym, nie fotografią konkretnej tabliczki.

1. A / AN — niebo, bóg

Znak Unicode: 𒀭

Nazwa znaku: AN.

Wartości sumeryjskie: an, diĝir.

Wartości akadyjskie: šamû „niebo”; ilu „bóg”.

Znaczenia:

niebo;
bóg;
boskość;
gwiazda lub boski charakter;
determinatyw przed imieniem boga.

Funkcja: logogram, znak rzeczownikowy, determinatyw.

Opis: znak złożony z klinów układających się w zwartą formę gwiazdy. W piśmie klinowym nie musi być wymawiany, gdy stoi przed imieniem bóstwa.

Przykłady:

an = niebo
dInanna = bogini Inanna
an-imin-bi = niebios jest siedem
AN = šamû / ilu

Uwaga: zapis dInanna nie oznacza sylaby „d”. Małe d jest determinatywem boskości.

2. A — woda

Znak Unicode: 𒀀

Nazwa znaku: A.

Wartości sumeryjskie: a, a2.

Wartości akadyjskie: mû „woda”, napištu „życie” w niektórych złożeniach.

Znaczenia:

woda;
ciekła substancja;
nasienie lub siła życiowa w określonych kontekstach;
pytajnik „co?” w innych zapisach.

Funkcja: logogram i sylabogram.

Opis: znak zbudowany z klinów tworzących krótką, poziomą strukturę.

Przykłady:

a = woda
mû = woda w odczycie akadyjskim
a bal-a = wylewać wodę

W „Atra-hasisie”: woda może oznaczać zarówno zwykłą wodę, jak i wodę życia albo niszczący potop; decyduje kontekst.

3. AB — ojciec, morze, okno

Znak Unicode: 𒀊

Nazwa znaku: AB.

Wartości sumeryjskie: ab, abba w złożeniach.

Wartości akadyjskie: aplu „syn” w niektórych zapisach nie jest tym samym słowem; abu „ojciec” może być zapisywane innym logogramem.

Znaczenia: zależne od okresu i zapisu:

ojciec lub starszy;
morze;
otwór, okno;
część złożonych nazw.

Opis: znak o otwartej, narożnej strukturze klinowej.

Uwaga: nie należy automatycznie tłumaczyć każdego AB jako „ojciec”. W tekstach kosmologicznych znak może należeć do nazwy morza lub przestrzeni.

4. ABZU — głębia wód

Zapis: AB.ZU.

Wartość sumeryjska: abzu.

Wartość akadyjska: apsû.

Znaczenie: podziemna słodka woda, głębia, siedziba Enkiego/Ea.

Funkcja: złożenie dwóch znaków: AB + ZU.

Opis: nie jest jednym prostym znakiem, lecz złożeniem zapisanym jako dwa znaki.

Przykłady:

abzu = Apsu, głębia wód
É-abzu = dom Apsu

W kosmologii: Apsu nie jest po prostu „piekłem”. Jest głębią wód pod ziemią, miejscem Enkiego i źródłem oczyszczenia oraz mądrości.

5. AD — ojciec, słowo, nazwa

Znak: AD.

Wartości: ad, adda, a-da.

Znaczenia:

ojciec;
przodek;
starszy;
element imienia lub tytułu.

Wartość akadyjska: abu „ojciec”, gdy znak jest użyty logograficznie.

Opis: prosty znak o zwartej strukturze klinowej. Warianty paleograficzne są liczne.

Przykład:

abba = ojciec, starszy człowiek

6. AMA — matka

Znak Unicode: 𒂼

Nazwa znaku: AMA.

Wartość sumeryjska: ama.

Wartość akadyjska: ummu „matka”, gdy znak jest użyty jako logogram.

Znaczenia:

matka;
pramatka;
bogini-matka;
kobieta jako źródło narodzin.

Opis: znak złożony z pionowych i poziomych klinów; jego starobabilońska postać jest bardziej zwarta niż archaiczna.

Przykłady:

ama = matka
Nin-mah = Wielka Pani / Wielka Matka

W „Atra-hasisie”: Mami i Nintu są tytułami bogini stwarzającej ludzi.

7. ANŠE — osioł

Znak: ANŠE.

Wartość sumeryjska: anše.

Wartość akadyjska: imēru „osioł”.

Znaczenie: osioł, zwierzę juczne.

Opis: znak logograficzny; w tekstach gospodarczych może występować z liczebnikiem lub jednostką miary.

Przykład:

anše = osioł
anše gu3-di = ryczący osioł

W „Instrukcjach Szuruppaka”: „Nie powinieneś kupować ryczącego osła”.

8. ANŠE-BAR-AN — onager

Wartość: anše-bar-an.

Znaczenie: dziki osioł, onager.

Budowa: ANŠE „osioł” + BAR „zewnętrzny, dziki” + AN „niebo / przestrzeń”.

Uwaga: w przekładzie może być oddawany jako „onager”, „dziki osioł” albo „osioł stepowy”.

9. BAD — mur, ściana, otwierać

Znak: BAD.

Wartości: bad, ba-ad.

Znaczenia:

mur;
ściana;
twierdza;
otworzyć lub rozdzielić w niektórych konstrukcjach.

Wartość akadyjska: dûru „mur”, inaṭṭal „patrzeć” w zależności od odczytu i znaku.

Przykłady:

bad3 = mur
bad = otworzyć / rozdzielić, zależnie od kontekstu

Ważne: podobne transliteracje nie muszą oznaczać tego samego znaku. Indeksy dolne, np. bad3, rozróżniają znaki homofoniczne.

10. BAL — odwracać, przelewać, kopać

Znak: BAL.

Wartości: bal, bala.

Znaczenia:

przekroczyć;
obrócić;
przelewać;
wykopać lub zmienić bieg wody w kontekście kanałów;
panowanie lub okres panowania w złożeniach.

Przykład:

bal-a = przelewać / wylewać

W tekstach potopu: czasownik może opisywać wody przekraczające brzegi.

11. BAR — zewnętrzny, obcy, poza

Znak: BAR.

Wartości: bar, bara.

Znaczenia:

zewnętrzny;
poza;
obcy;
step lub otwarta przestrzeń w złożeniach;
oddzielić.

Przykład:

bar = na zewnątrz / poza
bar-ra = z zewnątrz

W „Atra-hasisie”: może określać obszar otwartej ziemi albo przestrzeń poza miastem.

12. DINGIR — bóg, boskość

Znak: najczęściej znak AN użyty jako determinatyw.

Wartości sumeryjskie: dingir, an.

Wartości akadyjskie: ilu, ilum.

Znaczenia:

bóg;
bogini;
boskość;
determinatyw imienia bóstwa.

Przykłady:

dEnki = bóg Enki
dInanna = bogini Inanna
ilāni = bogowie

Jak czytać:

dInanna

czytamy Inanna, a nie „dingir Inanna”, chyba że omawiamy sam zapis.

13. DUMU — dziecko, syn

Znak: DUMU.

Wartości: dumu, tur.

Wartość akadyjska: māru „syn”, ṣehru „mały, dziecko”, zależnie od kontekstu.

Znaczenia:

syn;
dziecko;
młody człowiek;
potomek.

Przykłady:

dumu Ubara-Tutu = syn Ubara-Tutu
dumu-ĝu10 = mój syn
mār Ubara-Tutu = syn Ubara-Tutu w akadyjskim

14. E2 — dom, świątynia

Znak Unicode: 𒂍

Nazwa: E2, É.

Wartości: e2, é.

Wartość akadyjska: bītu „dom”.

Znaczenia:

dom;
świątynia;
siedziba boga;
gospodarstwo lub instytucja.

Opis: znak przypomina plan domu lub wnętrze wydzielone ścianami.

Przykłady:

É-kur = Ekur, Dom Góry
e2-an-na = E-ana, Dom Nieba
bītu = dom w akadyjskim

Uwaga: w nazwach świątyń E2 często tłumaczy się jako „Dom”, ale nie zawsze oznacza zwykły dom mieszkalny.

15. E — wejść, dom, świątynia

Wartość: e, é.

Znaczenia:

wejść;
wychodzić, zależnie od opozycji czasownikowej;
dom lub świątynia jako wartość logograficzna.

Uwaga: E i E2 mogą być rozróżniane w transliteracji, choć w uproszczonych zapisach oba bywają oddawane jako „e”.

16. EN — pan, kapłan, władca

Znak: EN.

Wartości: en.

Wartość akadyjska: bēlu „pan”, enu „kapłan”.

Znaczenia:

pan;
władca;
kapłan;
tytuł bóstwa.

Przykłady:

En-ki = Enki
En-lil = Enlil
en = pan / kapłan

Uwaga: nie należy tłumaczyć każdego EN jako „pan” w imieniu własnym. Imiona bogów pozostają zwykle nieprzetłumaczone lub otrzymują ustaloną formę.

17. ENKI — Enki, Ea

Zapis: EN.KI.

Sumeryjski: Enki.

Akadyjski: Ea.

Znaczenia i funkcje boga:

pan Apsu;
bóg mądrości;
bóg wód podziemnych;
stwórca i pomocnik człowieka;
bóg magii, oczyszczenia i podstępu.

Przykład:

Enki = Ea

W tekstach o stworzeniu: Enki dostarcza glinę, organizuje stworzenie człowieka i ostrzega Atra-hasisa.

18. ENLIL — Enlil, Ellil

Zapis: EN.LIL.

Sumeryjski: Enlil.

Akadyjski: Ellil.

Znaczenia:

wielki bóg władzy i powietrza;
pan decyzji i królewskości;
inicjator potopu w „Atra-hasisie” i „Eposie o Gilgameszu”.

Przykłady:

Enlil = Enlil
Ellil = forma akadyjska

19. EREŠKIGAL — pani świata podziemnego

Zapis: EREŠ.KI.GAL.

Wartości: Ereškigal.

Znaczenie: wielka pani świata podziemnego.

Budowa nazwy: EREŠ „pani” + KI.GAL „wielka ziemia”.

Przykład:

Ereškigal = władczyni świata zmarłych

Uwaga: nie tłumaczyć jako „piekło”. Jej kraina jest światem zmarłych, a nie późniejszym chrześcijańskim piekłem.

20. GUD — wół, byk, bydło

Znak: GUD.

Wartość: gud.

Wartość akadyjska: alpum „wół, bydło”.

Znaczenia:

wół;
byk;
bydło;
siła i wojownik w metaforach.

Przykłady:

gud = wół
gud gal = wielki wół
alpum = wół w akadyjskim

21. GU2 — kark, brzeg, szyja

Znak: GU2.

Wartości: gu2, gu.

Znaczenia:

kark;
szyja;
brzeg;
krawędź;
głos w innych zapisach.

Przykład:

gu2 gud = kark wołu

W „Eposie o Gilgameszu”: chwytanie za kark wielkiego wołu oznacza siłę i możliwość przeprawy przez rzekę.

22. IGI — oko, oblicze, przed

Znak: IGI.

Wartości: igi.

Wartość akadyjska: īnu „oko”, pānu „twarz, oblicze”.

Znaczenia:

oko;
twarz;
oblicze;
przed kimś, w obecności.

Przykłady:

igi = oko
igi Enlil = przed Enlilem / oblicze Enlila

23. IMIN — siedem

Znak: IMIN.

Wartość: imin.

Znaczenie: siedem.

Opis: znak liczbowy; jego kształt zależy od epoki i systemu zapisu liczbowego.

Przykład:

an-imin-bi ki-imin-bi
Niebios jest siedem, ziem jest siedem.

Uwaga: siedem może być liczbą dosłowną albo oznaczać pełnię, wielość i całość.

24. INANNA — Inanna, Isztar

Zapis: dINANNA.

Sumeryjski: Inanna.

Akadyjski: Ištar.

Znaczenia i funkcje:

bogini miłości;
bogini wojny;
bogini władzy;
bogini płodności;
pani nieba.

Przykład:

dInanna = Inanna
Ištar = forma akadyjska

W „Zejściu Inanny”: bogini schodzi do świata podziemnego i zostaje zatrzymana przez prawa Ereškigal.

25. KI — ziemia, kraina

Znak Unicode: 𒆠

Wartości: ki, gi.

Wartość akadyjska: erṣetu „ziemia”; mātu „kraj”.

Znaczenia:

ziemia;
kraina;
miejsce;
podstawa;
ziemia jako przeciwieństwo nieba.

Przykłady:

an-ki = niebo i ziemia
ki-gal = wielka ziemia / świat podziemny
mātu = kraj w akadyjskim

26. KUR — góra, obca kraina, świat podziemny

Wartość: kur.

Wartość akadyjska: šadû „góra”, erṣetu „ziemia”, zależnie od kontekstu.

Znaczenia:

góra;
kraj poza miastem;
obca kraina;
świat podziemny.

Opis: znak o klinowej budowie kojarzonej z górą lub przestrzenią poza centrum.

Przykład:

kur-ra = w krainie / w górach / w świecie podziemnym

27. KI-GAL — wielka ziemia

Zapis: KI.GAL.

Wartość: ki-gal.

Znaczenie: wielka ziemia; świat podziemny.

Wartość akadyjska: erṣetum rabītum lub nazwa Irkalli, zależnie od tekstu.

Budowa: KI „ziemia” + GAL „wielka”.

28. LUGAL — król

Znak: LUGAL.

Wartość: lugal.

Wartość akadyjska: šarru.

Znaczenie: król.

Budowa: LU2 „człowiek” + GAL „wielki”.

Przykłady:

lugal = król
šarru = król w akadyjskim

29. LU2 — człowiek, osoba

Znak: LU2.

Wartości: lu2, lú.

Wartość akadyjska: awīlu „człowiek”, amēlu „człowiek” w zależności od tekstu.

Znaczenia:

człowiek;
osoba;
mieszkaniec;
człowiek wykonujący określony zawód.

Przykład:

lu2 = człowiek
lú-ulu3 = obcy człowiek

30. NIN — pani, władczyni

Znak: NIN.

Wartość: nin.

Wartość akadyjska: bēltu „pani”, złożenia z Ištar lub innymi boginiami.

Znaczenia:

pani;
władczyni;
bogini;
tytuł kobiecy.

Przykłady:

Nin-mah = Wielka Pani
Nin-tu = Pani, która rodzi / kształtuje

31. Zasada indeksów dolnych

W słowniku zapis:

du, du2, du3, du4, du5

nie oznacza odmiany jednego słowa. Są to różne znaki lub różne wartości homofoniczne. Indeksy zostały wprowadzone przez współczesnych badaczy, aby rozróżniać znaki o podobnej wymowie.

Podobnie:

an, an2, an3

nie muszą być tym samym znakiem.

32. Zasada logogramu akadyjskiego

W tekstach akadyjskich skryba często zapisuje słowo sumeryjskim logogramem, ale czyta je po akadyjsku.

Przykład:

LUGAL

Na tabliczce widnieje sumeryjski logogram, lecz przekład akadyjski brzmi:

šarru = król

Dlatego transliteracja może wyglądać inaczej niż wymowa:

LUGAL = šarru
DINGIR = ilu
KI = erṣetu / mātu
NINDA = akalu
KAŠ = šikāru

33. Podsumowanie części 1

W tej części opracowano podstawowe znaki i wartości od A do N, które występują w tekstach o:

stworzeniu człowieka;
Atra-hasisie;
Utnapisztimie;
Szuruppaku;
Inannie i Isztar;
świecie podziemnym;
siedmiu niebach i ziemiach;
bogach, świątyniach i rytuałach.

Następna część będzie zawierała dalszy katalog znaków, między innymi:

NAPIŠTU, NINDA, NISABA, PA, ŠE, ŠU, UD, UDU, URU, UTU, ZU,

oraz znaki związane z wodą, ogniem, życiem, śmiercią, tabliczką, skrybą, chlebem i rytuałem.