Pełny słownik sumeryjsko-akadyjski

Tom VII A — katalog znaków i wartości

Część 2: znaki N–Z i słownictwo tekstów rytualnych

Kontynuacja części 1. Podano znak, główne wartości, znaczenie, opis funkcji oraz przykłady z tekstów o stworzeniu człowieka, świecie podziemnym, potopie, kosmologii i rytuałach.

1. NAM — los, przeznaczenie, stan

Znak: NAM.

Wartości: nam, na-am.

Znaczenia:

• los;
• przeznaczenie;
• status;
• natura rzeczy;
• „to, czym coś jest”.

Wartość akadyjska: šīmtu — los, przeznaczenie.

Opis: często występuje w złożeniach abstrakcyjnych.

Przykłady:

nam-tar = przeznaczenie / los
nam-lu2-ulu3 = los człowieka obcego
šīmtu = los w akadyjskim

2. NAM-TAR — wyznaczać los, przeznaczenie

Zapis: NAM.TAR.

Znaczenia:

• los;
• przeznaczenie;
• wyznaczony wyrok;
• wyznaczać los.

Wartość akadyjska: šīmtu, zēru lub podobne słowo zależnie od konstrukcji.

Przykład:

bogowie wyznaczają losy człowieka

W tekstach o stworzeniu Nintu jest „tą, która wyznacza los”.

3. NAPIŠTU — życie, oddech, dusza

Zapis: NAP.IŠTU lub NAPŠATU.

Wartość akadyjska: napištu, napšatu.

Znaczenia:

• życie;
• oddech;
• dusza;
• istota żywa;
• życie jako siła biologiczna.

Przykład:

napišti = życie
Uta-napišti = Utnapisztim

Uwaga: w przekładzie nie zawsze należy tłumaczyć jako „dusza”. W jednym kontekście może oznaczać oddech, w innym życie lub osobę żywą.

4. NINDA — chleb, jedzenie

Znak: NINDA.

Wartość sumeryjska: ninda.

Wartość akadyjska: akalu.

Znaczenia:

• chleb;
• pożywienie;
• posiłek;
• żywność rytualna.

Opis: znak często występuje w tekstach gospodarczych, rytualnych i mądrościowych.

Przykłady:

ninda = chleb
ninda ša ilāni = chleb bogów
akalu = jedzenie w akadyjskim

W „Atra-hasisie”: chleb jest podstawowym pokarmem ludzi i może być elementem ofiary dla boga.

5. NISABA — bogini zboża i pisma

Zapis: dNISABA.

Wartości: Nisaba, Nanibgal w późniejszych tradycjach.

Znaczenia:

• bogini zboża;
• bogini pisma;
• patronka skrybów;
• bogini rachunków i tabliczek.

Opis: imię zwykle poprzedza determinatyw boskości.

Przykład:

dNisaba = bogini Nisaba

W tekstach: Nissaba może „odwrócić swoją pierś”, czyli powstrzymać wzrost zboża i spowodować głód.

6. NIN-TU — pani, która rodzi i kształtuje

Zapis: NIN.TU.

Wartości: Nin-tu, Nintu.

Znaczenia:

• pani narodzin;
• bogini łona;
• stwórczyni człowieka;
• matka bogów i ludzi.

Wartości akadyjskie: Bēlet-ilī, Mami, Aruru w odpowiednich kontekstach.

Przykład:

Nintu miesza glinę i ciało boga

7. PA — gałąź, pióro, słowo, urząd

Znak: PA.

Wartości: pa, pe.

Znaczenia:

• gałąź;
• pióro;
• odcinek;
• urząd lub funkcja w złożeniach;
• część ciała albo narzędzie.

Uwaga: wymaga ostrożności, ponieważ podobne wartości mogą należeć do różnych znaków.

8. SAG — głowa, początek, najważniejszy

Znak: SAG.

Wartości: sag, saĝ.

Wartość akadyjska: qaqqadu — głowa; rēšu — początek, głowa.

Znaczenia:

• głowa;
• szczyt;
• początek;
• najważniejszy;
• osoba stojąca na czele.

Przykłady:

sag = głowa
sag-du = głowa / qaqqadu
sag-ga = najlepiej, na czele

W tekstach o demonach: dotknięcie głowy oznacza dotknięcie całej osoby i jej życia.

9. ŠA3 — wnętrze, serce, środek

Znak: ŠA3.

Wartości: šà, ša3.

Wartość akadyjska: libbu — serce, wnętrze.

Znaczenia:

• wnętrze;
• serce;
• środek;
• emocje;
• zamiar.

Przykłady:

šag4 = serce
ša3-bi = jego wnętrze
libbu = serce w akadyjskim

Uwaga: „serce” w tekstach mezopotamskich często oznacza centrum myśli, woli i emocji, nie tylko organ.

10. ŠAG4 — serce

Wartość: šag4, šà.

Znaczenie: serce, wnętrze, zamiar.

Przykład:

šag4 ga2 = moje serce
šag4 hul = złe serce

W „Instrukcjach Szuruppaka” kochające serce utrzymuje rodzinę, a nienawistne serce ją niszczy.

11. ŠE — jęczmień, zboże

Znak: ŠE.

Wartości: še, še3.

Wartość akadyjska: šeʾu — jęczmień, zboże.

Znaczenia:

• ziarno;
• jęczmień;
• zboże;
• plon;
• pożywienie.

Przykłady:

še = zboże
še-gur = miara zboża
šeʾu = zboże w akadyjskim

W „Atra-hasisie”: zatrzymanie zboża przez Nissabę powoduje głód.

12. ŠU — ręka, władza, brać

Znak: ŠU.

Wartości: šu, šu2.

Wartość akadyjska: qātu — ręka.

Znaczenia:

• ręka;
• moc;
• władza;
• brać;
• chwytać;
• przejmować.

Przykłady:

šu = ręka
šu ba-an-ti = wziął
šu gal = wielka moc
qātu = ręka w akadyjskim

Uwaga: wyrażenia z ręką często oznaczają działanie, władzę lub winę, nie tylko część ciała.

13. ŠU2 — ręka, ochrona, moc

Wartość: šu2.

Znaczenia: zależnie od znaku i okresu: ręka, siła, ochrona, czynność.

Nie należy utożsamiać automatycznie ŠU i ŠU2. Indeks dolny odróżnia różne znaki klinowe.

14. ŠUL — młody człowiek, bohater

Wartości: šul, šul3.

Znaczenia:

• młodzieniec;
• bohater;
• młody wojownik;
• siła młodości.

Wartość akadyjska: ṣēḫru — mały, młody; etlu — młodzieniec.

15. ŠULUH — oczyszczenie, mycie

Wartość: šuluh.

Znaczenia:

• myć;
• oczyszczać;
• obmycie rytualne;
• oczyszczenie wodą.

Wartość akadyjska: ramāku, pašāšu w odpowiednim kontekście.

Przykład:

oczyszczenie przez obmycie

W tekstach o stworzeniu bogowie oczyszczają się przed rytuałem zabicia boga i stworzenia człowieka.

16. U4 / UD — dzień, czas

Znak Unicode: 𒌓 jako znak U4/UD w wielu zapisach.

Wartości: ud, u4.

Wartość akadyjska: ūmu — dzień, czas.

Znaczenia:

• dzień;
• czas;
• wyznaczony dzień;
• wydarzenie;
• światło dzienne.

Przykłady:

ud = dzień
ud re-a = w tamtych dniach
ūmu = dzień w akadyjskim

Uwaga: znak może być użyty w nazwach boga Słońca Utu/Šamasza.

17. UTU — bóg Słońca, Šamasz

Zapis: dUTU.

Sumeryjski: Utu.

Akadyjski: Šamaš.

Znaczenia i funkcje:

• bóg Słońca;
• bóg sprawiedliwości;
• bóg dróg;
• świadek przysiąg;
• opiekun podróżnych.

Przykład:

dUtu = Utu
Šamaš = Utu w akadyjskim

W „Instrukcjach Szuruppaka” Utu jest „wyjątkowy, sam jeden równy wielu”.

18. UDU — owca

Znak: UDU.

Wartość: udu.

Wartość akadyjska: immeru — owca.

Znaczenia:

• owca;
• małe bydło;
• zwierzę ofiarne.

Przykład:

udu = owca
immeru = owca w akadyjskim

19. URU — miasto

Znak: URU.

Wartości: uru, iri.

Wartość akadyjska: ālu — miasto.

Znaczenia:

• miasto;
• osada;
• centrum miejskie;
• obszar podległy miastu.

Przykłady:

uru = miasto
uru Urim = miasto Ur
ālu = miasto w akadyjskim

Uwaga: URU nie zawsze oznacza konkretne miasto Ur. O tym decyduje kontekst i zapis nazwy własnej.

20. ZI — życie, duch, oddech

Znak: ZI.

Wartości: zi, zì.

Wartość akadyjska: napištu — życie; šalātu — być żywym w pewnych konstrukcjach.

Znaczenia:

• życie;
• duch;
• oddech;
• siła życiowa;
• istota żywa.

Przykłady:

zi = życie / duch
zi-ud-sura = Zi-ud-sura, „życie odległych dni” w tradycyjnej interpretacji

Uwaga: etymologia imienia Zi-ud-sury bywa różnie analizowana. Nie należy przedstawiać jego tłumaczenia jako całkowicie pewnego.

21. ZU — znać, wiedza, ząb

Znak: ZU.

Wartości: zu, zu2.

Wartość akadyjska: idû — wiedzieć, znać.

Znaczenia:

• znać;
• wiedza;
• mądrość;
• ząb w innej wartości.

Przykłady:

inim zu-a = znający słowa / wiedzący słowa
zu = wiedzieć
idû = znać w akadyjskim

W „Instrukcjach Szuruppaka”: mędrzec jest tym, który zna słowa i potrafi przemawiać wyszukanym językiem.

22. ZI-UD-SURA — bohater potopu

Zapis: ZI.UD.SU3.RA2.

Sumeryjski: Zi-ud-sura.

Akadyjskie odpowiedniki: Atra-hasis, Utnapisztim.

Znaczenie: imię jest niepewne w szczegółach; tradycyjnie wiąże się je z życiem i odległym czasem.

Opis: imię zapisane z kilku znaków; nie należy czytać każdego znaku jako prostego polskiego słowa.

Przykład:

Šuruppak udzielił instrukcji Zi-ud-surze.

23. NINDA-KAŠ — chleb i piwo

Zapis: NINDA.KAŠ.

Znaczenie: pożywienie i piwo; posiłek, uczta lub ofiara.

Uwaga: w tekstach rytualnych jedzenie i picie może być darem dla bogów albo zmarłych, nie tylko zwykłym posiłkiem.

24. NAM-LU2-ULU3 — ludzkość

Budowa: NAM „natura/los” + LU2 „człowiek” + ULU3 „obcy / dziki / osoba”.

Znaczenie: ludzkość, rodzaj ludzki, stan bycia człowiekiem.

Wartość akadyjska: nišū, awīlū — ludzie, ludzkość, zależnie od kontekstu.

25. EME — język, mowa

Wartość: eme.

Znaczenia:

• język jako organ;
• mowa;
• język jako system mowy;
• słowo wypowiadane.

Przykład:

eme galam = wyszukana mowa

26. INIM — słowo, wypowiedź, sprawa

Znak: INIM.

Wartość: inim.

Wartość akadyjska: awātu — słowo, sprawa, rozkaz.

Znaczenia:

• słowo;
• wypowiedź;
• rozkaz;
• sprawa;
• mowa.

Przykłady:

inim dug4 = powiedzieć słowo
inim galam = wyszukane słowo
awātu = słowo w akadyjskim

27. DUG4 — mówić, powiedzieć

Wartość: dug4, du11-ga.

Znaczenia:

• powiedzieć;
• mówić;
• wypowiedzieć słowo;
• rozkazać.

Wartość akadyjska: qabû — mówić, powiedzieć.

Przykład:

inim ga-ra-ab-dug4 = skieruję do ciebie słowo
qabû = powiedzieć w akadyjskim

28. GALAM — wyszukany, kunsztowny

Wartość: galam.

Znaczenia:

• wyszukany;
• kunsztowny;
• mądry w mowie;
• uformowany lub wykonany umiejętnie.

Przykład:

inim galam = wyszukane słowo

29. TIL — żyć, trwać, zakończyć

Wartości: til, ti.

Wartość akadyjska: balāṭu — żyć; gamāru — zakończyć, w innych kontekstach.

Znaczenia:

• żyć;
• trwać;
• przeżyć;
• zakończyć.

Przykłady:

til3-la = żyjący / żyć
balāṭu = żyć w akadyjskim

30. GU3 — głos, krzyk

Wartość: gu3.

Znaczenia:

• głos;
• krzyk;
• wołanie;
• wydawanie dźwięku.

Wartość akadyjska: rigmu — głos, krzyk, hałas.

Przykład:

gu3 di = wydać głos / krzyczeć
rigmu = krzyk lub hałas w akadyjskim

W „Atra-hasisie” hałas ludzkości staje się powodem gniewu Ellila.

31. TABLICA WARTOŚCI — najczęstsze wyrazy

32. Zasada: jeden zapis, wiele przekładów

Zapis AN może oznaczać:

an       niebo
DINGIR   bóg
šamû     niebo po akadyjsku
ilu       bóg po akadyjsku

Zapis KI może oznaczać:

ki       ziemia / miejsce
mātu     kraj po akadyjsku
erṣetu   ziemia po akadyjsku

Dlatego słownik musi podawać nie tylko „znak = słowo”, lecz także:

• język;
• gatunek tekstu;
• epokę;
• pozycję znaku w zdaniu;
• funkcję logogramu lub sylabogramu.

33. Następna część

Następna część obejmie:

• znaki liczbowe;
• miary zboża, oleju i piwa;
• znaki kalendarza;
• znaki śmierci, grobu i ducha;
• znaki demonów i ochrony;
• pełną listę imion bogów z naszych tekstów;
• wartości akadyjskie zapisane sumeryjskimi logogramami;
• przykłady odczytu całych wersów.