Pełny słownik sumeryjsko-akadyjski

Tom VII A — katalog znaków i wartości

Część 10: pełne formuły, modlitwy, zaklęcia, potop, pogrzeb i kolofony

1. Jak czytać formułę

Formuła klinowa może być:

• zdaniem narracyjnym;
• rozkazem rytualnym;
• modlitwą;
• zaklęciem;
• przysięgą;
• tytułem utworu;
• formułą powtarzaną przez skrybę.

Nie należy wszystkich zdań przekładać w ten sam sposób. W tekście rytualnym „weź” może być instrukcją kapłana, a w eposie — czynnością bohatera.

2. Formuły rozpoczynające utwór

IN.NA.AN

Znaczenie: oto, kiedy; w tamtym czasie; w formule otwierającej.

UD-RE-A

Znaczenie: w tamtych dniach.

UD-SU3-RA2

Znaczenie: w owych bardzo odległych dniach.

GI6-RE-A

Znaczenie: w tamtych nocach.

MU-RE-A

Znaczenie: w tamtych latach.

Przykład

ud re-a ud su3-ra2 re-a
ji6 re-a ji6 ba-ra2 re-a
mu re-a mu su3-ra2 re-a

Przekład:

„W tamtych dniach, w owych bardzo odległych dniach, w tamtych nocach, w owych bardzo odległych nocach, w tamtych latach, w owych bardzo odległych latach”.

3. Formuły instrukcji

NA-RI

Znaczenie: pozwól, że powiem; pozwól, że udzielę słowa.

INIM GA-RA-AB-DUG4

Znaczenie: skieruję do ciebie słowo; przemówię do ciebie.

JIĜAL HE2-EM-SI-AK

Znaczenie: powinieneś uważać; zwróć uwagę.

NA-RIG5-GA

Znaczenie: moja instrukcja, moje pouczenie.

Przykład

Dumu-ĝu10 na ga-ri
inim ga-ra-ab-dug4
jiĝal he2-em-si-ak

Przekład:

„Mój synu, pozwól, że udzielę ci instrukcji. Pozwól, że skieruję do ciebie słowo. Powinieneś uważać!”.

4. Formuły zakazu

NU

Znaczenie: nie, nie wolno, nie powinien.

NAM-BA

Znaczenie: nie powinien, niech nie.

NAM-BI2-IN

Znaczenie: nie rób tego, nie powinieneś czynić.

Przykład

nam-bi2-ib-zuh

Przekład:

„Nie powinieneś kraść”.

Uwaga: dokładna analiza czasownika zależy od wersji znaku i rękopisu. W przekładzie „Instrukcji Szuruppaka” najważniejsze jest zachowanie powtarzającej się formy zakazu.

5. Formuła rodzicielska

DUMU-GU10

Znaczenie: mój synu.

ABA-GU10

Znaczenie: mój ojcze, mój starcze.

AMA-GU10

Znaczenie: moja matko.

Przykład

dumu-ĝu10

„Mój synu!”.

W literaturze mądrościowej powtarzanie tego zwrotu ustanawia relację nauczyciel–uczeń, ojciec–syn albo starszy–młodszy.

6. Formuły mądrościowe

NA-RIG5-GA ABBA

Znaczenie: instrukcja starego człowieka.

NIG2-KAL-LA

Znaczenie: rzecz cenna, wartość, skarb.

GU2-ZU HE2-EM-SI-JAL2

Znaczenie: powinieneś mieć to w pamięci; powinieneś to rozumieć.

Przykład

„Instrukcje starego człowieka są cenne; powinieneś się do nich stosować”.

7. Formuły potopu po akadyjsku

Ślub bogów

māma abūšunu Anu
mālikšunu qurādu Ellil
uzallâšunu Ninurta
gugallâšunu Ennugi

Przekład:

„Ich ojciec Anu złożył przysięgę; ich doradca, wojownik Ellil; ich komornik Ninurta; ich nadzorca kanałów Ennugi”.

Ostrzeżenie przez trzcinę

kikkiš kikkiš igār igār
kikkišu šemēma igāru ḫassis

Przekład:

„Trzcinowa ściano, trzcinowa ściano! Ściano z cegły, ściano z cegły! Trzcinowa ściano, słuchaj! Ściano z cegły, uważaj!”.

Rozkaz budowy

šuruppakû mār Ubara-Tutu
uqur bīta bini eleppa

Przekład:

„Człowieku z Szuruppak, synu Ubara-Tutu, zburz dom i zbuduj łódź!”.

Ocalenie życia

muššir mešrê še'i napšāti
akkūru zērma napišti bulliṭ

Przekład:

„Porzuć bogactwo i szukaj życia! Odrzuć własność i ocal życie!”.

Nasienie żywych stworzeń

šūlīma zēr napšāti kalāma
ana libbi eleppi

Przekład:

„Wprowadź do łodzi nasienie wszystkich istot żywych!”.

8. Formuły budowy łodzi

ELEPPU

Znaczenie: łódź.

MINDUDU

Znaczenie: mierzyć, wyznaczać wymiary.

RUPUŠŠU

Znaczenie: szerokość.

MŪRU

Znaczenie: długość.

APSÛ

Znaczenie: Apsu, głębia wód.

Przekład formuły

„Łódź, którą zbudujesz, niech ma jednakowe wymiary. Niech jej szerokość będzie równa jej długości. Przykryj ją dachem jak Apsu, aby Słońce nie mogło zajrzeć do środka”.

9. Formuły modlitwy

INIM

Słowo, modlitwa, wypowiedź.

ŠU-DU8

Podnosić ręce, modlić się, błagać.

IGI

Oblicze, twarz, spojrzenie.

Przykład

„Podniosłem ręce do mojego boga. Wypowiedziałem słowo przed moją boginią. Niech spojrzy na mnie łaskawie”.

Formuła prośby

lugal-ĝu10 igi-zu he2-em-si-in-bar

Przekład roboczy:

„Mój panie, niech twoje oko spojrzy na mnie”.

10. Formuły oczyszczenia

A-KU3

Czysta woda, woda oczyszczenia.

ŠULUH

Mycie, oczyszczanie.

KU3

Czysty, święty, oczyszczony.

Przekład

„Niech czysta woda obmyje ciało. Niech zło odejdzie od głowy, szyi, serca, rąk i nóg. Niech człowiek stanie się czysty przed bogiem”.

11. Formuły przeciw demonowi

UDUG-HUL

Zły demon.

GIDIM

Duch zmarłego.

BAR3

Wypędzić, wydalić, wyprowadzić.

Przekład

„Zły demonie, odejdź od tego człowieka! Duchu zmarłego, nie dotykaj jego ciała! Nie wchodź do domu, nie siadaj przy jego głowie, nie zabieraj jego oddechu!”.

Formuła zamknięcia

„Niech brama będzie zamknięta. Niech droga będzie odcięta. Niech zło nie wróci”.

12. Formuły pogrzebowe

GIDIM

Duch zmarłego.

KISPU

Ofiara dla zmarłego.

NINDA

Chleb.

A

Woda.

Przekład

„Ojcowie moi, matki moje, przodkowie moi! Przyjmijcie chleb. Przyjmijcie wodę. Niech wasze duchy odpoczną. Niech nie wracają do domu żywych”.

Formuła odprawienia ducha

„Twoje miejsce jest w krainie zmarłych. Twoja ofiara została złożona. Twoja woda została wylana. Nie wracaj. Odpocznij”.

13. Formuły świata podziemnego

Siedem bram

„Przy pierwszej bramie odebrano koronę. Przy drugiej zdjęto ozdobę szyi. Przy trzeciej zabrano paciorki. Przy czwartej odebrano pierścień. Przy piątej odebrano napierśnik. Przy szóstej zabrano szatę. Przy siódmej odebrano ostatnią ozdobę”.

Prawo świata zmarłych

„Takie jest prawo świata podziemnego. Nikt nie przechodzi bez zapłaty. Nikt nie wraca bez zastępstwa”.

14. Formuły kończące zaklęcie

KA-INIM-MA

Znaczenie: „słowa ust”, formuła zaklęcia.

ZI-PA-AG

Formuła końcowa związana z życiem, ożywieniem lub ochroną; dokładny przekład zależy od tekstu.

Przekład funkcjonalny

„To jest zaklęcie. Niech zostanie wypowiedziane. Niech zostanie wykonane”.

Uwaga: funkcjonalny przekład nie zawsze jest dosłownym odczytem wszystkich znaków.

15. Formuły kolofonu

Przykład sumeryjski

na-de5 Šuruppak ki dumu Ubara-Tutu-ke4

Przekład:

„Instrukcje Szuruppaka, syna Ubara-Tutu”.

Formuła skryby

dub-sar

Przekład:

„Skryba”.

Formuła zakończenia

„To są słowa zapisane na tabliczce. Niech skryba, który je przeczyta, nie zmieni ich”.

[To zdanie jest przykładowym przekładem funkcji kolofonu; konkretne kolofony różnią się między tekstami.]

16. Formuły narracyjne

INIM DUG4

Powiedzieć słowo, przemówić.

KA INIM

Wypowiedzieć słowo.

GU3 MU-UN-DE2

Wydać głos, przemówić, zawołać.

Przekład

„Bóg przemówił i powiedział do swojego brata”.

Odpowiedź

inim-bi šu ba-an-ti

„Przyjął jego słowa”.

17. Formuły rozkazu

NU-UB

Niech nie, nie wolno.

HE2-NA

Niech, oby, powinien.

MU-UN

Element sprawczy lub dokonany, zależnie od czasownika.

Przykład

„Niech człowiek dźwiga ciężar bogów”.

W przekładzie należy odróżnić rozkaz, życzenie i opis wykonanej czynności.

18. Formuły przysięgi

NAM-KU3

Święta przysięga, przysięga przed bogiem.

MU-UN-ZU

„Wie o tym”, „zna to”, formuła świadectwa.

NIGIN2

Otoczyć, zamknąć, związać.

Przekład funkcjonalny:

„Niech bogowie będą świadkami. Niech ten, kto złamie słowo, poniesie los”.

19. Formuły radości i lamentu

ZI-ŠAG4

Radość serca, życie serca.

ŠAG4-HUL

Złe serce, nienawiść, gniew.

BA-AN-DU3

Podniósł, ustanowił, wzniósł.

BA-AN-SIG10

Uczynił dobrym, poprawił, przywrócił.

Przekład lamentu

„Moje serce jest ciężkie. Moja twarz jest ciemna. Mój bóg odwrócił ode mnie twarz. Moja bogini nie odpowiedziała”.

Przekład radości

„Moje serce się raduje. Moja twarz jest jasna. Mój bóg spojrzał na mnie. Moja bogini przyjęła moją modlitwę”.

20. Tabela formuł

21. Zasada przekładu formuł

Formuły należy tłumaczyć na trzech poziomach:

Dosłowny

„Chleb, woda, duch odpocząć”.

Gramatyczny

„Niech duch otrzyma chleb i wodę, aby odpoczął”.

Literacki

„Niech zmarły przyjmie chleb i wodę, a jego duch niech zazna spokoju”.

W projekcie używany jest przede wszystkim poziom surowy i gramatyczny, a przekład literacki powinien być oznaczony osobno.

22. Podsumowanie części 10

Część 10 zawiera praktyczny słownik formuł:

• otwierających utwór;
• instrukcji i zakazu;
• rodzicielskich;
• mądrościowych;
• potopu i budowy łodzi;
• modlitw i oczyszczenia;
• zaklęć przeciw demonom;
• pogrzebowych i świata podziemnego;
• kolofonów;
• narracji, rozkazów, przysiąg, lamentu i radości.

Kolejna część obejmie ćwiczenia od początku do końca: od znaków klinowych przez transliterację i analizę aż do polskiego przekładu.