Pełny słownik sumeryjsko-akadyjski

Tom VII A — katalog znaków i wartości

Część 11: ćwiczenia od znaku do polskiego przekładu

1. Schemat pracy

Każdy przykład analizujemy w kolejności:

1. znaki klinowe
2. nazwa znaków
3. transliteracja
4. wartości słów i końcówek
5. język tekstu
6. przekład dosłowny
7. przekład polski
8. uwagi i niepewności

Ćwiczenia są uproszczone. W prawdziwym wydaniu należy porównać fotografię tabliczki, transliterację krytyczną i paralelne rękopisy.

2. Ćwiczenie 1 — siedem niebios i siedem ziem

Zapis

𒀀𒈫𒉋𒉋𒉋𒉋𒀭?  [zapis schematyczny]
an-imin-bi ki-imin-bi

Transliteracja

an-imin-bi ki-imin-bi

Analiza

an       niebo
imin     siedem
bi       ich / jest ich
ki       ziemia
imin     siedem
bi       ich / jest ich

Przekład

„Niebios jest siedem, ziem jest siedem”.

Uwaga

Nie wolno dopisywać siedmiu nazw niebios, jeśli tabliczka ich nie wymienia.

3. Ćwiczenie 2 — syn Szuruppaka

Transliteracja

dumu Šuruppak

Analiza

dumu       syn
Šuruppak   imię własne

Przekład

„Syn Szuruppaka”.

Wariant akadyjski

mār Šuruppak

„Syn Szuruppaka”.

4. Ćwiczenie 3 — mój synu

Transliteracja

dumu-ĝu10

Analiza

dumu       syn
-ĝu10      mój

Przekład

„Mój synu!”.

Uwaga

Końcówka -ĝu10 jest elementem dzierżawczym. Nie tłumaczy się jej jako osobnego czasownika.

5. Ćwiczenie 4 — przemowa do syna

Transliteracja

dumu-ĝu10 inim ga-ra-ab-dug4

Analiza

dumu-ĝu10       mój synu
inim            słowo
ga-ra-ab-dug4   skieruję / powiem do ciebie

Przekład

„Mój synu, pozwól, że skieruję do ciebie słowo”.

6. Ćwiczenie 5 — zakaz kradzieży

Transliteracja uproszczona

nam-mu-un-zuh

Analiza

nam-       nie powinien / nie wolno
zuh        kraść

Przekład

„Nie powinieneś kraść”.

Uwaga

W zależności od rękopisu znak czasownika może być odczytany inaczej. W aparacie krytycznym należy podać wariant.

7. Ćwiczenie 6 — chleb i piwo

Transliteracja

ninda kaš

Analiza

ninda      chleb
kaš        piwo

Przekład

„Chleb i piwo”.

Kontekst rytualny

Jeżeli wyrażenie stoi w instrukcji ofiarnej, może oznaczać:

„Przynieś chleb i piwo jako ofiarę”.

Jeśli nie ma czasownika „przynieść”, nie należy dopisywać go do przekładu surowego.

8. Ćwiczenie 7 — duch zmarłego

Transliteracja

gidim lu2

Analiza

gidim      duch zmarłego
lu2        człowiek

Przekład

„Duch człowieka” albo „duch zmarłego człowieka”.

Uwaga

Słowo gidim nie musi oznaczać złego demona. Kontekst decyduje, czy chodzi o zwykłego zmarłego, niespokojnego ducha czy demona.

9. Ćwiczenie 8 — kraina bez powrotu

Transliteracja

kur-nu-gi4-a

Analiza

kur       kraina / góra / podziemie
nu        nie
gi4       wracać
-a        końcówka relacji lub miejsca

Przekład

„Kraina, z której nie ma powrotu”.

Wariant

„Kraj, z którego się nie wraca”.

10. Ćwiczenie 9 — dom świątyni

Transliteracja

E2-AN-NA

Analiza

E2       dom
AN       niebo
NA       element nazwy

Przekład

„Dom Nieba”, Eana.

Uwaga

Jako nazwa własna świątyni można pozostawić Eana, a w objaśnieniu dodać „Dom Nieba”.

11. Ćwiczenie 10 — człowiek i praca

Słowa

lu2 = człowiek
gur = dźwigać / ciężar
ur3 = praca

Przekład funkcjonalny

„Człowiek dźwiga ciężką pracę”.

Uwaga

W „Atra-hasisie” trzeba sprawdzić dokładną formę czasownika. Powyższy przykład pokazuje metodę, a nie zastępuje transliteracji konkretnego wersu.

12. Ćwiczenie 11 — Atra-hasis

Transliteracja imienia

Atra-ḫasīs

Rozbicie

atra       niezwykle
ḫasīs      mądry

Przekład

„Niezwykle Mądry”.

Uwaga

Imienia nie należy tłumaczyć w tekście narracyjnym za każdym razem. Najczęściej pozostawia się formę Atra-hasis, a znaczenie podaje w przypisie.

13. Ćwiczenie 12 — Utnapisztim

Transliteracja

Uta-napišti

Analiza

napišti = życie / życie moje / życie osobiste

Przekład tradycyjny

„Utnapisztim”.

Uwaga

Polska forma jest utrwaloną transkrypcją. Nie należy zastępować jej za każdym razem opisowym przekładem „ten, który otrzymał życie”.

14. Ćwiczenie 13 — akadyjski rozkaz

Zapis

uqur bīta bini eleppa

Analiza

uqur       zburz / rozbierz
bīta       dom
bini       zbuduj
eleppa     łódź

Przekład

„Zburz dom i zbuduj łódź”.

Uwaga

W przekładzie polskim spójnik „i” może być niewidoczny w prostym zestawieniu czasowników; wynika z parataktycznej składni akadyjskiej.

15. Ćwiczenie 14 — życie i ocalenie

Słowa

napištu = życie
bulliṭ = ocal / ożyw
zēr = nasienie, ziarno
napšāti = istoty żywe

Przekład

„Ocal życie i wprowadź do łodzi nasienie wszystkich istot żywych”.

Wariant dosłowny

„Ożyw życie, nasienie życia wszystkiego umieść w łodzi”.

16. Ćwiczenie 15 — siedem bram

Słownictwo

bābu = brama
sebû = siedem
šūṣuru = otworzyć

Przekład

„Otwórz siedem bram świata podziemnego”.

Uwaga

W sumeryjskim tekście „Zejścia Inanny” nazwy bram mogą być opisane innymi słowami niż w akadyjskiej wersji „Zejścia Isztar”. Nie wolno zakładać, że oba teksty są identycznymi przekładami.

17. Ćwiczenie 16 — formuła pochówku

Słownictwo

gídim = duch zmarłego
ninda = chleb
a = woda
šag4 zi = serce żywe / odpoczynek życia

Przekład

„Niech duch zmarłego otrzyma chleb i wodę. Niech jego serce odpocznie”.

Uwaga

Jest to przekład funkcjonalny formuły rytualnej. Konkretna tabliczka może używać innych czasowników i innej kolejności.

18. Ćwiczenie 17 — nieczytelny znak

Zapis wydawcy

[dumu]-ĝu10 x na-ri

Analiza

[dumu]   uzupełnienie: syn
ĝu10     mój
x        znak nieczytelny
na-ri    skierować słowo / powiedzieć

Przekład

„[Mój synu], [ … ] pozwól, że skieruję do ciebie słowo”.

Nie wolno tłumaczyć znaku x jako konkretnego słowa.

19. Ćwiczenie 18 — wariant rękopiśmienny

Rękopis A

lu2-da ninda zuh-a

Rękopis B

lu2-zuh-a ninda

Możliwy przekład

„Nie powinieneś jeść kradzionego jedzenia z człowiekiem / złodziejem”.

Uwaga

Warianty mogą zmieniać interpretację: „z każdym człowiekiem” albo „ze złodziejem”. Należy podać obie możliwości, jeśli nie ma rozstrzygającego kontekstu.

20. Ćwiczenie 19 — analiza paralelizmu

Tekst

an-imin-bi
ki-imin-bi

Struktura

an = niebo
ki = ziemia
imin-bi = jest siedem / ich siedem

Przekład

„Niebios jest siedem; ziem jest siedem”.

Paralelizm podpowiada, że druga część ma taką samą konstrukcję jak pierwsza.

21. Ćwiczenie 20 — od fotografii do przekładu

Krok A — fotografia

Na fotografii widoczny jest wiersz z siedmioma znakami. Drugi znak przypomina IMIN, czwarty KI, a ostatni BI.

Krok B — hipoteza

an-imin-bi ki-imin-bi

Krok C — porównanie

Sprawdź, czy tekst występuje w zaklęciach dotyczących siedmiu niebios i ziem.

Krok D — oznaczenie pewności

Jeśli pierwszy znak jest uszkodzony:

[x]-imin-bi ki-imin-bi

Krok E — przekład

„[Niebios] jest siedem, ziem jest siedem”.

22. Ćwiczenie 21 — pełna karta tekstu

Źródło: tabliczka literacka
Język: sumeryjski
Epoka: starobabilońska (?)
Strona: awers, kolumna i, wers 1
Transliteracja: an-imin-bi ki-imin-bi
Analiza: an „niebo”, ki „ziemia”, imin „siedem”, bi zaimek / predykacja
Przekład: „Niebios jest siedem, ziem jest siedem”.
Pewność: średnia; funkcja liczby siedem i końcówki bi zależą od paraleli.

23. Ćwiczenie 22 — kiedy nie tłumaczyć dosłownie

Zapis

dumu-ĝu10

Dosłownie

„dziecko-mój”.

Poprawnie po polsku

„mój synu!” albo „moje dziecko!”.

Zasada

Przekład dosłowny służy analizie, ale przekład końcowy musi uwzględniać funkcję wołacza.

24. Ćwiczenie 23 — kiedy zachować termin

Zapis

kispu

Możliwe przekłady

• ofiara dla zmarłych;
• rytuał kispu;
• kult przodków;
• ceremonia karmienia zmarłych.

Najbezpieczniejszy zapis

„rytuał kispu, czyli ofiara składana zmarłym i przodkom”.

Termin należy zachować, jeśli nie ma jednego polskiego odpowiednika.

25. Ćwiczenie 24 — kiedy użyć przypisu

Termin

kur

Możliwe znaczenia

• góra;
• obca kraina;
• świat podziemny;
• terytorium poza miastem.

Przekład

W tekście o zejściu Inanny:

„świat podziemny”.

W tekście o podróży Etany:

„góry” lub „kraina górska”.

Przypis: „Sumeryjskie kur ma szerszy zakres znaczeń; dokładny przekład zależy od kontekstu”.

26. Kontrola jakości przekładu

Przed zaakceptowaniem tłumaczenia sprawdź:

1. Czy podano język?
2. Czy wiadomo, czy zapis jest logograficzny?
3. Czy determinatywy są oznaczone?
4. Czy wszystkie luki są widoczne?
5. Czy nie usunięto znaków zapytania?
6. Czy imiona nie zostały przypadkowo przetłumaczone?
7. Czy warianty rękopiśmienne są podane?
8. Czy przekład nie dopisuje treści z innej wersji mitu?
9. Czy słowa mają sens w danym gatunku tekstu?
10. Czy przekład polski zachowuje powtórzenia oryginału?

27. Podsumowanie części 11

Część 11 pokazuje kompletny proces:

znak → transliteracja → analiza słowa → gramatyka → wariant → przekład

Ćwiczenia obejmują:

• siedem niebios i ziem;
• Szuruppaka i jego syna;
• zakazy z „Instrukcji Szuruppaka”;
• chleb i piwo;
• duchy zmarłych;
• krainę bez powrotu;
• świątynie;
• Atra-hasisa i Utnapisztima;
• łódź i potop;
• siedem bram świata podziemnego;
• formuły pochówku;
• uszkodzenia i warianty rękopisów.

Kolejna część obejmie słownik zaawansowany: pełniejsze paradigmaty czasowników sumeryjskich i akadyjskich, formy czasowe, tryby, stronę bierną, zdania względne i składnię tekstów literackich.