Pełny słownik sumeryjsko-akadyjski

Tom VII A — katalog znaków i wartości

Część 6: imiona bogów, demonów, miasta, rzeki, góry i krainy

1. Jak czytać imiona własne

Imiona własne w tekstach klinowych mogą być zapisane:

1. fonetycznie — znak po znaku według wymowy;
2. logograficznie — za pomocą znaczeń sumeryjskich;
3. mieszanie — część imienia jest logogramem, część sylabogramem;
4. z determinatywem, który nie jest wymawiany.

Przykład:

dInanna

• d — determinatyw boskości;
• Inanna — właściwe imię.

Przekład: Inanna, nie „bóg Inanna” jako część wymowy.

2. Bogowie nieba i ziemi

AN / ANU

Sumeryjski: An.

Akadyjski: Anu.

Znaczenie: bóg nieba i ojciec wielkich bogów.

Znaki: AN, DINGIR AN.

ENLIL / ELLIL

Sumeryjski: Enlil.

Akadyjski: Ellil.

Znaczenie: pan władzy, powietrza, królewskości i decyzji.

Znaki: EN.LIL.

ENKI / EA

Sumeryjski: Enki.

Akadyjski: Ea.

Znaczenie: pan Apsu, mądrości, wód, magii i ochrony człowieka.

Znaki: EN.KI.

NINHURSAG

Znaczenia: Pani Góry, bogini matka, opiekunka narodzin.

Warianty: Ninhursag, Ninmah, Nintu, Mami, Aruru.

NINMAḪ

Znaczenie: Wielka Pani.

Funkcja: stwarzanie ludzi, poród, ziemia i ciało.

NINTU

Znaczenie: Pani Łona, bogini narodzin i kształtowania człowieka.

MAMI

Język: forma akadyjska.

Znaczenie: matka, bogini stwórcza.

NINURTA

Znaczenie: wojownik bogów, pan kanałów, bohater i wykonawca rozkazów.

NUSKU

Znaczenie: wezyr, posłaniec, bóg ognia i światła.

ENNUGI

Znaczenie: nadzorca kanałów i wód.

UTU / ŠAMAŠ

Sumeryjski: Utu.

Akadyjski: Šamaš.

Znaczenie: Słońce, sprawiedliwość, drogi, przysięgi i jasność.

NANNA / SÎN

Sumeryjski: Nanna.

Akadyjski: Sîn.

Znaczenie: Księżyc, miesiące, ojciec Utu.

ISZKUR / ADAD

Sumeryjski: Iszkur.

Akadyjski: Adad.

Znaczenie: burza, deszcz, piorun i powódź.

W „Atra-hasisie” Adad może zatrzymać deszcz albo zesłać deszcz potopu.

3. Boginie miłości, wojny i świata podziemnego

INANNA / IŠTAR

Sumeryjski: Inanna.

Akadyjski: Ištar.

Znaczenia: miłość, wojna, płodność, władza, planeta Wenus i niebo.

EREŠKIGAL

Znaczenie: Pani Wielkiej Ziemi, władczyni świata podziemnego.

Budowa nazwy: EREŠ „pani” + KI.GAL „wielka ziemia”.

GESZTINANNA

Znaczenie: siostra Dumuzi, związana z roślinnością, snem i zastępstwem w świecie podziemnym.

NINŠUBUR / PAPSUKKAL

Sumeryjski: Ninshubur.

Akadyjski wariant: Papsukkal.

Znaczenie: posłanniczka i wierna służebnica bogini.

NANSZE

Bogini wód, ryb, sprawiedliwości i opieki nad słabszymi.

4. Bogowie i istoty świata podziemnego

NERGAL

Znaczenie: wojna, zaraza, śmierć i władza nad światem podziemnym.

NAMTAR

Znaczenie: wyznaczający los; bóg lub demon śmierci i zarazy.

GALLA

Sumeryjski: galla.

Znaczenie: demon lub sługa świata podziemnego.

W „Zejściu Inanny” galla pilnują, aby nikt nie opuścił świata podziemnego bez zastępstwa.

GIDIM

Sumeryjski: gidim.

Akadyjski: etemmu.

Znaczenie: duch zmarłego.

UTUKKU

Znaczenie: duch, demon, siła nadnaturalna.

ŠĒDU

Znaczenie: duch opiekuńczy albo siła osobista człowieka.

LAMASSU

Znaczenie: opiekuńczy duch domu lub pałacu.

LAMAS̆TU

Znaczenie: demonica choroby, porodu i śmierci dzieci.

PAZŪZU

Znaczenie: demon wiatru; jego podobizna służyła do ochrony przed Lamasztu.

5. Bohaterowie i królowie

ŠURUPPAK

Miasto oraz imię mędrca, który poucza syna.

UBARA-TUTU

Ojciec Zi-ud-sury w tradycji sumeryjskiej.

ZI-UD-SURA

Sumeryjski bohater potopu.

ATRA-HASIS

Akadyjski bohater potopu, „Niezwykle Mądry”.

UTA-NAPIŠTI

Bohater XI tabliczki „Eposu o Gilgameszu”.

GILGAMEŠ

Król Uruk, bohater eposu, poszukiwacz nieśmiertelności.

ENKIDU

Towarzysz Gilgamesza, człowiek stworzony przez bogów, po śmierci mieszkaniec świata podziemnego.

ETANA

Król, który wznosi się ku niebu na grzbiecie orła.

ADAPA

Mędrzec z Eridu, któremu odmówiono nieśmiertelności.

IL-AWELA

Bóg zabity w „Atra-hasisie”, którego ciało i rozum zostają użyte do stworzenia człowieka.

6. Miasta południowej Mezopotamii

ERIDU

Sumeryjski zapis: NUN.KI.

Znaczenie: miasto Enkiego i Apsu.

URUK

Sumeryjski zapis: UNUG.

Akadyjski: Uruk.

Znaczenie: miasto Inanny i Gilgamesza.

UR

Sumeryjski zapis: URIM.

Znaczenie: miasto Nanny/Sîna.

NIPPUR

Sumeryjski zapis: NIBRU.

Znaczenie: miasto Enlila i świątyni Ekur.

ŠURUPPAK

Miasto związane z Szuruppakiem i Zi-ud-surą.

LARAK

Jedno z miast wymienianych w sumeryjskiej tradycji królewskiej i potopowej.

BAD-TIBIRA

Miasto związane z dawną królewskością i bogiem Lulalem.

SIPPAR

Miasto Utu/Šamasza, związane ze światłem, prawem i kultem Słońca.

BABILON

Akadyjski: Bāb-ilī, „brama boga”.

Miasto Marduka, ważne dla późnej tradycji babilońskiej.

AS̆ŠUR

Miasto i centrum tradycji asyryjskiej.

7. Świątynie

E2-KUR

Przekład: Dom Góry.

Świątynia Enlila w Nippur.

E2-AN-NA

Przekład: Dom Nieba.

Świątynia Inanny w Uruk.

E2-ABZU

Przekład: Dom Apsu.

Siedziba Enkiego.

E2-GAL

Przekład: Wielki Dom.

Pałac lub wielka świątynia.

E-KIŠ-NU-GAL

Świątynia Nanny/Sîna w Ur.

ES̆-BARRA

„Dom sprawiedliwości” lub świątynia związana z sądem i porządkiem; odczyt zależny od tekstu.

8. Rzeki, wody i góry

IDIGNA

Akadyjski: Idiglat.

Polska forma: Tygrys.

BURANUN

Akadyjski: Purattu.

Polska forma: Eufrat.

ABZU / APSÛ

Podziemne wody słodkie i siedziba Enkiego.

ID2

Rzeka, kanał, ciek wodny.

NARU

Akadyjskie słowo oznaczające rzekę lub kanał.

NISIR

Góra, na której osiada łódź Utnapisztima w XI tabliczce „Gilgamesza”.

HUR-SAG

Góra lub góra kosmiczna; może mieć znaczenie „wielka góra”.

MASHU

Góra lub pasmo górskie strzeżone przez ludzi-skorpiony w „Eposie o Gilgameszu”.

9. Krainy i kierunki

KUR

Góra, obca kraina, świat podziemny.

KUR-NU-GI4-A

Kraina, z której nie ma powrotu.

ARALI

Region świata podziemnego.

IRKALLA

Akadyjska nazwa świata podziemnego lub jego władcy.

DILMUN

Kraina związana z czystością, początkiem świata i tradycją Ziusudry; w tekstach pojawia się także jako odległa kraina.

MAGAN

Odległa kraina, często łączona z metalami, statkami i południowymi obszarami Zatoki Perskiej.

MELUḪḪA

Odległa kraina handlowa, prawdopodobnie związana z obszarem doliny Indusu.

ZIEMIE WSCHODU

W tekstach kierunek wschodni może być oznaczany przez wschód słońca, góry i krainy poza mezopotamską równiną.

10. Niebo i jego strefy

AN

Niebo jako przestrzeń bogów.

AN-UB-DA-LIMMU-BA

Cztery strony nieba / cztery krańce świata.

U4 / UD

Słońce, dzień, światło i czas.

MUL

Gwiazda lub ciało niebieskie.

Akadyjski: kakkabu.

MUL2

Gwiazda, znak nieba, konstelacja.

U4-SA2

Zapis związany z czasem, dniem lub wyznaczeniem właściwego momentu; wymaga kontekstu.

IMIN

Siedem; w zaklęciach liczba pełni i grupy kosmicznej.

11. Zestawienie nazw świata podziemnego

12. Zestawienie nazw kosmosu

13. Jak nie pomylić nazw

Anu i AN

• AN — znak i słowo „niebo”;
• Anu — akadyjska forma imienia boga An.

Enki i E2-KI

• EN.KI — imię boga Enkiego;
• E2-KI — może oznaczać dom i ziemię lub inną konstrukcję zależnie od tekstu.

Kur i KI

• KI — ziemia, miejsce;
• KUR — góra, obca kraina, podziemie.

Inanna i Isztar

To odpowiedniki tradycji sumeryjskiej i akadyjskiej, ale nie zawsze można mechanicznie zamienić jedno imię na drugie w każdym tekście.

Atra-hasis i Utnapisztim

To bohaterowie blisko spokrewnieni w tradycji potopu, lecz występują w różnych kompozycjach i nie należy traktować ich imion jako zapisu jednego i tego samego tekstu.

14. Ćwiczenie: pełna analiza nazwy świątyni

Zapis

E2-AN-NA

Rozbicie

E2 = dom
AN = niebo
NA = końcówka / element nazwy

Przekład

„Dom Nieba”.

Funkcja

Nazwa świątyni Inanny w Uruk. W pełnym tekście może być zapisana logograficznie, a w akadyjskim odczytana jako nazwa własna.

15. Ćwiczenie: nazwa świata podziemnego

Zapis

KI-GAL

Przekład dosłowny

„Wielka Ziemia”.

Przekład kontekstowy

„Świat podziemny”, „kraina zmarłych”.

Uwaga

Wybór przekładu zależy od tego, czy tekst mówi o nazwie krainy, władczyni, bramie czy losie zmarłych.

16. Następna część

Część 7 obejmie:

• słownik pełnych terminów dotyczących stworzenia człowieka;
• słownik słów dotyczących ciała, duszy i oddechu;
• słownik pracy, świątyni i ofiary;
• słownik roślin, zwierząt i materiałów;
• analizę słów w „Atra-hasisie” i „Instrukcjach Szuruppaka”.