Pełny słownik sumeryjsko-akadyjski

Tom VII A — katalog znaków i wartości

Część 8: gramatyka praktyczna sumeryjskiego i akadyjskiego

1. Dwa różne języki

Sumeryjski

Sumeryjski jest językiem aglutynacyjnym. Znaczenie zdania powstaje przez dołączanie kolejnych elementów do rzeczownika i czasownika.

Przykład uproszczony:

dumu-ĝu10-ra

dumu = syn
ĝu10  = mój
-ra   = do / dla

Przekład:

„mojemu synowi”.

Akadyjski

Akadyjski jest językiem semickim. Rzeczowniki mają przypadki, a czasowniki odmieniają się przez osoby, czasy i tryby.

Przykład:

mārīya

māru = syn
-īya = mój

Przekład:

„mój syn”.

2. Szyk zdania sumeryjskiego

Najczęstszy szyk sumeryjski to:

podmiot – dopełnienie – czasownik

Przykład uproszczony:

Šuruppak dumu-ni-ra na-na-mu-un-ri-ri

Analiza:

Šuruppak     Szuruppak
 dumu-ni-ra  swojemu synowi
 na-na-mu-un-ri-ri  udzielał instrukcji

Przekład:

„Szuruppak udzielał instrukcji swojemu synowi”.

Czasownik często znajduje się na końcu zdania.

3. Końcówki rzeczownika sumeryjskiego

-Ø — brak jawnej końcówki

Może oznaczać formę podstawową lub podmiot zdania nieergatywnego.

-e

Często oznacza podmiot czasownika przechodniego w czasie przeszłym, czyli konstrukcję ergatywną.

lugal-e e2 mu-du3

„Król zbudował dom”.

-a

Może oznaczać miejsce, relację lub rzeczownik określony.

kur-ra

„w krainie”, „w górach”.

-ra

Oznacza cel, kierunek lub dopełnienie dalsze.

dumu-ra

„synowi”, „do syna”.

-da

Oznacza „z”, „razem z”, „przy pomocy”.

-ta

Oznacza „z”, „od”, „ze strony”.

-še3

Oznacza „do”, „ku”, „w kierunku”.

-bi

Zaimek dzierżawczy lub wskazanie „jego, jej, ich”.

-ĝu10

„Mój”.

-zu

„Twój”.

-ni

„Jego, jej” lub element zaimkowy zależny od konstrukcji.

4. Liczba mnoga

MEŠ

Najczęstszy element liczby mnogiej.

dingir-meš

„bogowie”.

HI.A

W tekstach administracyjnych może oznaczać „różne, rozmaite, wielorakie”.

Powtórzenie

Powtórzenie słowa może oznaczać wielość lub intensywność:

kikkiš kikkiš

„trzcinowa ściano, trzcinowa ściano!”.

5. Zaimek sumeryjski

Uwaga: zaimki mogą być zapisywane różnie zależnie od epoki i szkoły skrybów.

6. Czasownik sumeryjski

Czasownik sumeryjski może zawierać wiele elementów:

przedrostki kierunkowe + element podmiotowy + rdzeń + elementy końcowe

Przykład uproszczony:

na-mu-un-ri-ri

Nie należy tłumaczyć każdego elementu jako osobnego słowa. Całość może oznaczać:

„udzielać instrukcji”, „przekazywać słowo”.

DU3

Budować, tworzyć, ustanawiać.

DUG4

Mówić, wypowiadać.

RI

Dawać, przekazywać, kierować do kogoś.

TI

Żyć, ożywać, pozostawać przy życiu.

TIL

Żyć, trwać, kończyć.

GUB

Stać, stawiać, ustanawiać.

GEN

Iść, przychodzić, poruszać się.

KU4

Wchodzić, przechodzić.

E3 / E

Wychodzić, opuszczać.

BAL

Przekraczać, przelewać, zmieniać.

ŠU-BA-AN-TI

Brać, przyjmować, chwytać.

7. Rozkazy i zakazy w sumeryjskim

NA-MU-UN

Element konstrukcji rozkazującej lub wolitywnej.

NA-AN

Niech, powinien, ma zostać wykonane — zależnie od konstrukcji.

NU

Nie, brak, nie powinien.

Przykład:

nam-ba-e-ur11-ru

Może oznaczać:

„Nie powinieneś orać / nie powinieneś umieszczać”.

HE2

Niech, oby, powinien — element życzenia lub rozkazu.

Przykład:

he2-em-si-ak

„powinien to uczynić”, „niech to uczyni”.

8. Akadyjskie przypadki

Nominativus

Końcówka zwykle -um.

šarrum

„król” jako podmiot.

Genitivus

Końcówka zwykle -im.

mār šarrim

„syn króla”.

Akkusativus

Końcówka zwykle -am.

šarram

„króla” jako dopełnienie.

Dativus / lokativus

Często końcówka -im lub konstrukcja z przyimkiem.

Status constructus

Pierwszy rzeczownik w połączeniu zależnym może tracić końcówkę:

mār šarri

„syn króla”.

9. Akadyjskie przyimki

10. Akadyjskie zaimki dzierżawcze

Przykład

bītīya

„mój dom”.

bītūšu

„jego dom”.

11. Akadyjski czasownik „mówić” — qabû

QABÛ

Znaczenie: mówić, wypowiadać, powiedzieć.

Przykłady:

iqbi = powiedział
iqabbi = mówi / będzie mówił
iqūl = powiedział, wariant zależny od dialektu i tekstu

W przekładach formuła:

ana šâšumma izakkara

może być oddana jako:

„Przemówił do niego”.

12. Akadyjski czasownik „budować” — epēšu

EPĒŠU

Znaczenia: robić, czynić, budować, wykonywać.

epēš bīti

„budować dom”.

W opowieści o potopie może oznaczać budowę łodzi lub wykonanie polecenia boga.

13. Akadyjski czasownik „żyć” — balāṭu

BALĀṬU

Znaczenia: żyć, ocaleć, zachować przy życiu.

balāṭu = żyć
būlṭu = życie / zdrowie

W imieniu Utnapisztima i w tekstach o Atra-hasisie wiąże się z ocaleniem przed potopem.

14. Akadyjski czasownik „umrzeć” — mâtu

MÂTU

Znaczenia: umrzeć, zginąć, zostać zabitym.

mītu = zmarły
mūtu = śmierć
mātu = kraj — inny wyraz, nie należy ich utożsamiać

Diakrytyka i samogłoska odróżniają różne słowa.

15. Analiza zdania akadyjskiego

Zapis

šuruppak ālu ša tīdûšu atta

Analiza

šuruppak   nazwa miasta
ālu        miasto
ša         który / które
tīdûšu     znasz je
a tta       ty

Przekład

„Szuruppak — miasto, które dobrze znasz”.

16. Analiza zdania o Utnapisztimie

Zapis

eleppu ša tabannûši atta

Analiza

eleppu      łódź
ša          którą / która
tabannûši   zbudujesz ją
atta        ty

Przekład

„Łódź, którą zbudujesz”.

17. Analiza zdania o siedmiu niebach

Zapis sumeryjski

an-imin-bi ki-imin-bi

Analiza gramatyczna

an       niebo
imin     siedem
-bi      ich / jest ich
ki       ziemia
imin     siedem
-bi      ich / jest ich

Przekład

„Niebios jest siedem, ziem jest siedem”.

18. Jak odróżniać słowa podobne

KI i KUR

• KI — ziemia, miejsce;
• KUR — góra, obca kraina, świat podziemny.

MU i UD

• MU — imię, rok;
• UD — dzień, czas.

ZI i ZU

• ZI — życie, duch;
• ZU — znać, wiedza.

DUMU i DUB

• DUMU — dziecko, syn;
• DUB — tabliczka.

E2 i E

• E2 — dom, świątynia;
• E — wejść, dom lub wartość sylabiczna zależnie od zapisu.

AN i AM

• AN — niebo, bóg;
• AM — element gramatyczny „jest”, w określonych konstrukcjach.

19. Szyk przekładu a szyk oryginału

Szyk sumeryjski często jest odległy od polskiego:

Šuruppak-e dumu-ni-ra na-na-mu-un-ri-ri

Dosłownie, bardzo niezgrabnie:

„Szuruppak syn-jego-do instrukcję-udzielał”.

Przekład polski:

„Szuruppak udzielał instrukcji swojemu synowi”.

Przekład powinien zachować sens i niepewności, ale nie musi zachowywać nienaturalnego szyku słowo w słowo.

20. Zasada analizy czasownika

Przy każdym czasowniku należy ustalić:

1. rdzeń;
2. osobę podmiotu;
3. osobę dopełnienia;
4. kierunek czynności;
5. czas lub aspekt;
6. tryb rozkazujący, życzeniowy lub oznajmujący;
7. wariant rękopisu.

Bez tego nie należy tworzyć pewnego przekładu.

21. Podsumowanie części 8

Ta część wprowadza gramatykę potrzebną do czytania tabliczek:

• końcówki sumeryjskie;
• liczba mnoga;
• zaimki;
• szyk zdania;
• czasowniki sumeryjskie;
• zakazy i rozkazy;
• przypadki akadyjskie;
• przyimki akadyjskie;
• zaimki dzierżawcze;
• czasowniki „mówić”, „budować”, „żyć” i „umrzeć”;
• analizę całych wersów.

Kolejna część obejmie tablice paleograficzne: różnice między znakiem archaicznym, starosumeryjskim, starobabilońskim i nowoasyryjskim oraz sposób rozpoznawania znaku na fotografii.