Pełny słownik sumeryjsko-akadyjski

Tom VII E — indeks tematyczny

Część 3: rytuały, magia, demony, pogrzeb, przodkowie i skrybowie

1. Rytuał

Rytuał

Sumeryjski: nam-gar, šuluh.

Akadyjski: rītu, nēpeštu.

Rytuał jest działaniem przywracającym właściwy porządek między człowiekiem, bogiem, domem, zmarłym i demonem.

Oczyszczenie

Sumeryjski: šuluh.

Akadyjski: ramāku, zakû.

Logogram: ŠULUH.

Oczyszczenie może dotyczyć:

• ciała;
• domu;
• kapłana;
• świątyni;
• przedmiotu;
• zmarłego;
• osoby dotkniętej chorobą.

Woda oczyszczenia

Sumeryjski: a-ku3.

Akadyjski: mê ellūti.

Olej

Sumeryjski: i3.

Akadyjski: šamnu.

Olej służy do namaszczenia, ochrony, leczenia i poświęcenia.

Kadzidło

Sumeryjski: nig2-na.

Akadyjski: qutrēnu.

Dym kadzidła może być częścią ofiary i oczyszczenia przestrzeni.

2. Zaklęcie

Zaklęcie

Sumeryjski: ka-inim-ma.

Akadyjski: šiptu.

Dosłownie: „słowa ust”.

Zaklęcie łączy wypowiedziane słowo z czynnością rytualną. Nie jest tylko tekstem do czytania; zwykle towarzyszy mu działanie.

Kapłan-mag

Akadyjski: āšipu.

Sumeryjski: a2-zu lub specjalista rytualny.

Kapłan lamentacyjny

Sumeryjski: gala.

Akadyjski: kalû.

Wróżbita

Akadyjski: bārû.

Funkcja: odczytywanie znaków, wnętrzności, snów i omenów.

3. Demony

Udug / utukku

Sumeryjski: udug.

Akadyjski: utukku.

Duch lub demon, który może być dobry, zły albo nieokreślony, zależnie od określenia.

Udug-hul

Sumeryjski: udug-hul.

Znaczenie: zły demon.

Gidim / etemmu

Sumeryjski: gidim.

Akadyjski: etemmu.

Duch zmarłego, niekoniecznie zły.

Galla / gallû

Demony świata podziemnego, wykonawcy rozkazów Ereškigal.

Namtar

Bóg lub demon losu, śmierci i zarazy.

Asakku

Demon lub choroba wyniszczająca człowieka.

Lamas̆tu

Demonica zagrażająca kobietom w połogu i dzieciom.

Pazuzu

Demon wiatru, którego wizerunek służył ochronie przed Lamasztu.

Šēdu

Duch opiekuńczy osoby.

Lamassu

Opiekuńcza istota domu, pałacu lub człowieka.

4. Rytuał przeciw demonowi

Formuła

„Demonie, odejdź od tego człowieka. Nie dotykaj jego głowy. Nie dotykaj jego szyi. Nie dotykaj jego serca. Nie dotykaj jego rąk ani nóg.

Nie wchodź do domu. Nie siadaj przy jego łożu. Nie zabieraj jego oddechu.

Niech woda cię zabierze. Niech ogień spali twój ślad. Niech bóg Enki zwiąże twoje ręce. Niech zaklęcie odwróci twoją moc”.

Funkcja

Formuła wyznacza granicę między ciałem człowieka i istotą demoniczną. Rytuał może obejmować wodę, olej, rośliny, figurkę, amulet albo spalanie przedmiotu.

5. Lamasztu i ochrona dziecka

Lamasztu

Lamasztu jest przedstawiana jako istota, która zabiera dziecko z kolan matki. Jej zaklęcia opisują:

• wygląd demonicy;
• wejście do domu;
• chorobę dziecka;
• ochronę matki;
• amulet i figurkę;
• odejście demonicy.

Formuła ochronna

„Lamasztu, odejdź od dziecka. Nie dotykaj jego głowy. Nie pij jego krwi. Nie zbliżaj się do jego łoża.

Niech Pazuzu stanie na twojej drodze. Niech siedmiu bogów zamknie przed tobą bramę. Niech matka i dziecko pozostaną przy życiu”.

6. Pogrzeb

Grób

Sumeryjski: ki-mah.

Akadyjski: qabru.

Grób jest miejscem spoczynku i granicą między światem żywych oraz zmarłych.

Ciało

Sumeryjski: šir, pagru.

Akadyjski: šīru, pagru.

Pochować

Akadyjski: qabaru.

Zmarły

Sumeryjski: gidim, ug3.

Akadyjski: etemmu, mītu.

Niepochowany zmarły

Zmarły bez pochówku może być przedstawiany jako duch bez odpoczynku. Jego stan wymaga rytuału, ofiary albo właściwego pogrzebu.

7. Kispu — kult przodków

Kispu

Sumeryjski: kispu jako termin przejęty w późniejszej tradycji.

Akadyjski: kispu.

Znaczenie: ofiara składana zmarłym i przodkom.

Dary

• chleb — ninda / akalu;
• woda — a / mû;
• piwo — kaš / šikāru;
• mięso — šīru / šīru;
• olej — i3 / šamnu;
• kadzidło — nig2-na / qutrēnu.

Formuła

„Ojcowie moi, matki moje, przodkowie moi, przyjmijcie chleb i wodę. Niech wasze duchy odpoczną. Niech nie wracają do domu żywych”.

Pamięć

Imię zmarłego powinno być wypowiedziane. Zapomnienie może oznaczać brak ofiary, brak odpoczynku i powrót ducha.

8. Rytuał oczyszczenia domu

Próg

Próg i brama są miejscem przejścia. Można je oczyścić wodą, dymem, olejem, rośliną lub zaklęciem.

Formuła

„Niech zły demon nie przejdzie przez bramę. Niech choroba nie przejdzie przez próg. Niech duch niepowołany nie wejdzie do domu.

Niech wejdzie dobro, zdrowie, potomstwo i pokój”.

Dom

Sumeryjski: e2.

Akadyjski: bītu.

Dom jest nie tylko budynkiem. Jest przestrzenią rodziny, przodków, ochrony i zagrożenia.

9. Zły sen

Sen

Akadyjski: šuttu.

Sen może być:

• wiadomością boga;
• omenem;
• ostrzeżeniem;
• działaniem demona;
• doświadczeniem wymagającym oczyszczenia.

Formuła przeciw złemu snowi

„Sen, który zobaczyłem, niech odejdzie. Niech rzeka go zabierze. Niech ziemia go przyjmie. Niech nie dotknie mojego ciała. Niech nie wejdzie do mojego domu”.

Rytuał

Można opowiedzieć sen rzece, wypowiedzieć formułę przed wschodem słońca i przekazać zło wodzie.

10. Skryba

Skryba

Sumeryjski: dub-sar.

Akadyjski: ṭupšarru.

Budowa:

dub = tabliczka
sar = pisać

Materiał

• glina — im / ṭīdu;
• trzcina — gi / qanû;
• tabliczka — dub / ṭuppu.

Praca skryby

Skryba:

1. przygotowuje glinę;
2. formuje tabliczkę;
3. zapisuje znaki rylcem trzcinowym;
4. suszy lub wypala tabliczkę;
5. dodaje kolofon;
6. przechowuje tekst w archiwum lub świątyni.

Kolofon

Może zawierać:

• tytuł utworu;
• numer tabliczki;
• liczbę wersów;
• imię skryby;
• datę;
• nazwisko właściciela.

11. Magia ochronna i amulet

Amulet

Amulet może zawierać:

• obraz boga;
• obraz demona ochronnego;
• napis zaklęcia;
• imię osoby;
• formułę odwrócenia zła.

Pazuzu

Wizerunek Pazuzu mógł być używany przeciw Lamasztu. Nie oznacza to, że Pazuzu był „dobrym bogiem”; jego moc była wykorzystywana przeciw innej mocy demonicznej.

Figurka

Figurka mogła przedstawiać:

• demona, którego trzeba wypędzić;
• osobę chorą;
• bóstwo ochronne;
• zło, które ma zostać wyniesione poza dom.

12. Rytuał i słowo

W mezopotamskiej magii słowo i czynność są połączone:

wypowiedz zaklęcie
weź wodę
obmyj ciało
połóż zioło
spal figurkę
wylej wodę
zamknij drzwi

Przekład samego tekstu bez opisu czynności może nie oddawać pełnego sensu rytuału.

13. Indeks tematyczny rytuałów

14. Zasady interpretacji

1. Nie każdy zmarły jest demonem.
2. Nie każdy demon jest duchem zmarłego.
3. Kispu nie jest „zbawieniem”; jest rytuałem pamięci i karmienia zmarłych.
4. Oczyszczenie nie zawsze oznacza moralną winę.
5. Zaklęcie jest częścią działania, nie tylko poezją.
6. Amulet nie musi oznaczać wiary w jedną teorię demonów.
7. Skryba nie jest anonimowym „autorem” każdego tekstu.
8. Ta sama formuła może mieć warianty w różnych epokach.

15. Podsumowanie części 30

Część 30 obejmuje indeks tematyczny:

• rytuałów i oczyszczenia;
• zaklęć i kapłanów;
• demonów i duchów;
• Lamasztu i ochrony dziecka;
• pogrzebów i grobów;
• rytuału kispu;
• pamięci przodków;
• oczyszczania domu;
• złych snów;
• skrybów, gliny, trzciny i kolofonów;
• amuletów i magii ochronnej.

Następna część obejmie indeks tematyczny człowieka, rodziny, pracy, króla, miasta, świątyni i prawa.