Pełny słownik sumeryjsko-akadyjski
Tom VII E — indeks tematyczny
Część 6: teksty, gatunki i główne motywy
1. Teksty o stworzeniu człowieka
„Atra-hasis”
Język: akadyjski.
Główne motywy:
- praca bogów Igigi;
- bunt przeciw ciężarowi;
- stworzenie człowieka z gliny, ciała, krwi i rozumu boga;
- cel stworzenia człowieka;
- przeludnienie i hałas ludzi;
- choroba, susza i głód;
- potop;
- ocalenie Atra-hasisa;
- ograniczenie życia i płodności.
„Enki i Ninmah”
Język: sumeryjski.
Główne motywy:
- stworzenie człowieka z gliny;
- spór Enkiego i Ninmah;
- ludzie z różnymi ułomnościami;
- wyznaczanie losu;
- granice boskiego tworzenia.
„Enūma eliš”
Język: akadyjski.
Główne motywy:
- Tiamat i Marduk;
- stworzenie nieba i ziemi;
- stworzenie człowieka z krwi Kingu;
- człowiek jako sługa bogów;
- ustanowienie kosmicznego porządku.
„Eridu Genesis”
Język: sumeryjski.
Główne motywy:
- stworzenie ludzi;
- powstanie miast;
- królewskość;
- potop;
- Ziusudra.
„Pieśń o stworzeniu motyki”
Język: sumeryjski.
Główne motywy:
- oddzielenie nieba i ziemi;
- stworzenie człowieka z ziemi;
- motyka i praca;
- zakładanie miast i pól.
2. Teksty o potopie
„Atra-hasis”
Najpełniejsza akadyjska opowieść o przyczynach potopu, stworzeniu człowieka i zmianie jego losu.
XI tabliczka „Eposu o Gilgameszu”
Język: akadyjski.
Główne motywy:
- Utnapisztim opowiada o potopie;
- przysięga bogów;
- ostrzeżenie Enkiego/Ea;
- budowa łodzi;
- załadunek ludzi i zwierząt;
- sześć dni i siedem nocy burzy;
- góra Nisir;
- gołąb, jaskółka i kruk;
- ofiara po potopie;
- dar nieśmiertelności;
- utrata rośliny życia.
„Eridu Genesis”
Sumeryjska wersja potopu i ocalenia Ziusudry.
3. Teksty o świecie podziemnym
„Zejście Inanny do świata podziemnego”
Język: sumeryjski.
Motywy:
- siedem bram;
- odebranie ozdób;
- spojrzenie śmierci;
- śmierć i ożywienie Inanny;
- Enki jako wybawiciel;
- zastępstwo Dumuzi/Gesztinanny;
- prawa świata podziemnego.
„Zejście Isztar do świata podziemnego”
Język: akadyjski.
Motywy:
- Isztar/Ištar jako Pani Nieba;
- siedem bram;
- śmierć bogini;
- ustanie płodności na ziemi;
- pomoc Ea;
- powrót za cenę zastępstwa.
„Gilgamesz, Enkidu i świat podziemny”
Język: sumeryjski.
Motywy:
- pukku i mikku;
- zejście Enkidu;
- zatrzymanie przez świat podziemny;
- rozmowa Gilgamesza z duchem;
- różny los zmarłych;
- znaczenie potomstwa i pochówku.
„Nergal i Ereškigal”
Język: akadyjski.
Motywy:
- zniewaga Namtara;
- zejście Nergala;
- bramy świata podziemnego;
- władza Ereškigal;
- Nergal jako król podziemia.
4. Teksty o podróży do nieba
„Etana”
Język: akadyjski.
Motywy:
- król bez następcy;
- orzeł i wąż;
- roślina narodzin;
- wznoszenie się nad ziemię;
- oglądanie ziemi z nieba;
- granica między człowiekiem i bogami.
„Adapa i Południowy Wiatr”
Język: akadyjski.
Motywy:
- mądry człowiek z Eridu;
- złamanie skrzydeł wiatru;
- wezwanie przed Anu;
- chleb i woda życia;
- utrata możliwości nieśmiertelności.
„Epos o Nergalu i Ereškigal”
Motyw przechodzenia między niebem i światem podziemnym, bram i boskiej władzy.
5. Teksty mądrościowe
„Instrukcje Szuruppaka”
Język: sumeryjski.
Motywy:
- rada ojca dla syna;
- kradzież, kłótnia i przemoc;
- małżeństwo;
- praca i żniwa;
- relacje rodzinne;
- śmierć i życie;
- dobre i złe serce;
- społeczeństwo, miasto i król.
„Teodycea babilońska”
Język: akadyjski.
Motywy:
- cierpienie niewinnego;
- sprawiedliwość bogów;
- sukces niegodziwych;
- granice ludzkiej wiedzy;
- spór mędrca z przyjacielem.
„Dialog pesymizmu”
Język: akadyjski.
Motywy:
- pan i sługa;
- wojna;
- sąd;
- jedzenie i piwo;
- małżeństwo;
- życie i śmierć;
- sprzeczne rady.
„Pieśń o niewinnie cierpiącym”
Tytuł akadyjski: Ludlul bēl nēmeqi.
Motywy:
- choroba;
- opuszczenie przez boga;
- pytanie o winę;
- cierpienie człowieka prawego;
- uzdrowienie i odwrócenie losu.
6. Teksty rytualne i magiczne
„Udug-hul”
Język: sumeryjski, później tradycje akadyjskie.
Motywy:
- złe demony;
- choroba;
- oczyszczenie;
- Enki/Ea i Asalluhi;
- wypędzenie zła.
Zaklęcia przeciw Lamasztu
Język: akadyjski.
Motywy:
- ochrona matki i dziecka;
- demonica choroby;
- amulet Pazuzu;
- figurka i rytuał;
- odwrócenie zagrożenia.
Rytuały kispu
Język: akadyjski.
Motywy:
- chleb i woda dla zmarłych;
- pamięć przodków;
- odpoczynek ducha;
- ochrona domu przed niespokojnym zmarłym.
Rytuały oczyszczenia
Motywy:
- woda;
- olej;
- kadzidło;
- próg domu;
- ciało chorego;
- zły sen;
- demon.
7. Teksty kosmologiczne
Formuła siedmiu niebios i siedmiu ziem
an-imin-bi ki-imin-bi
„Niebios jest siedem, ziem jest siedem”.
Kosmologia „Enūma eliš”
- oddzielenie nieba i ziemi;
- ustanowienie Apsu;
- gwiazdy i drogi planet;
- księżyc i miesiące;
- słońce i dzień;
- cztery strony świata;
- stworzenie ludzi.
Listy kosmologiczne
Mogą wymieniać:
- niebo;
- ziemię;
- Apsu;
- góry;
- rzeki;
- świat podziemny;
- poziomy kosmosu.
Nie tworzą zawsze jednej spójnej mapy.
8. Teksty administracyjne i prawne
Tabliczki gospodarcze
Zawierają rachunki:
- zboża;
- owiec;
- wołów;
- piwa;
- oleju;
- robotników;
- racji żywnościowych;
- przydziałów świątynnych.
Teksty prawne
Dotyczą:
- małżeństwa;
- dziedziczenia;
- niewolników;
- długów;
- ziemi;
- kradzieży;
- odszkodowań;
- pracy.
Znaczenie dla wyobrażeń człowieka
Tabliczki administracyjne pokazują codzienny sposób organizacji życia, który uzupełnia obrazy człowieka znane z mitów.
9. Teksty astronomiczne
MUL.APIN
Język: akadyjski, z tradycją sumeryjskich nazw gwiazd.
Motywy:
- gwiazdy;
- konstelacje;
- wschody i zachody;
- długość dnia;
- planety;
- kalendarz;
- znaki nieba.
Astrolabia
Teksty astronomiczno-astrologiczne porządkują niebo według gwiazd, miesięcy i godzin.
Omeny
Niebo może być źródłem znaków dla króla, miasta i kraju. Nie oznacza to jednak jednej teologicznej listy siedmiu niebios.
10. Tabela gatunków
| Gatunek | Język | Główne pytanie |
|---|---|---|
| mit stworzenia | sumeryjski/akadyjski | skąd wziął się człowiek i kosmos? |
| epos | akadyjski | jak człowiek mierzy się ze śmiercią? |
| tekst potopowy | sumeryjski/akadyjski | kto ocaleje i dlaczego? |
| tekst mądrościowy | sumeryjski/akadyjski | jak żyć w niepewnym świecie? |
| zaklęcie | sumeryjski/akadyjski | jak oddalić zło? |
| lament | sumeryjski/akadyjski | jak wyrazić utratę? |
| rytuał pogrzebowy | akadyjski | jak zapewnić odpoczynek zmarłemu? |
| kosmologia | sumeryjski/akadyjski | jak zbudowany jest świat? |
| tekst prawny | sumeryjski/akadyjski | jak regulować życie ludzi? |
| tekst astronomiczny | akadyjski | jak czytać znaki nieba? |
11. Jak wybrać tekst do konkretnego pytania
Pytanie: „Po co stworzono człowieka?”
Czytaj:
- „Atra-hasis”;
- „Enki i Ninmah”;
- „Enūma eliš”;
- „Pieśń o stworzeniu motyki”.
Pytanie: „Co dzieje się po śmierci?”
Czytaj:
- „Gilgamesz, Enkidu i świat podziemny”;
- „Zejście Inanny”;
- „Zejście Isztar”;
- teksty kispu.
Pytanie: „Czy człowiek może być nieśmiertelny?”
Czytaj:
- XI tabliczkę „Gilgamesza”;
- „Adapę”;
- „Etanę”;
- „Atra-hasisa”.
Pytanie: „Dlaczego człowiek cierpi?”
Czytaj:
- „Teodyceę babilońską”;
- „Pieśń o niewinnie cierpiącym”;
- „Dialog pesymizmu”.
Pytanie: „Jak działa magia?”
Czytaj:
- „Udug-hul”;
- zaklęcia przeciw Lamasztu;
- rytuały oczyszczenia;
- kispu.
12. Podsumowanie części 33
Część 33 jest indeksem tekstów i gatunków. Pokazuje, gdzie szukać informacji o:
- stworzeniu człowieka;
- celu ludzkiego istnienia;
- potopie;
- śmierci i świecie podziemnym;
- niebie i kosmosie;
- magii i demonach;
- mądrości i cierpieniu;
- rodzinie, prawie, mieście i świątyni;
- astronomii i znakach nieba.
Następna część może obejmować indeks chronologiczny: okresy, języki, typy rękopisów i najważniejsze kopie tabliczek.